Poetins diplomatieke clusterbom tegen de VS ontploft niet direct

VS-Rusland

Moskou zet in reactie op nieuwe sancties van de VS circa 755 Amerikaanse ambassade-employés uit. Kan dat wel?

Een van de huizen op de datsja van de Amerikaanse ambassade in Serebryany Bor, in het westen van Moskou. Foto Tatyana Makeyeva/Reuters

Voor het oog van Russische tv-camera’s reden dinsdag de laatste verhuiswagens de poort uit van het Amerikaanse buitenverblijf aan de Moskva. De datsja van de Amerikaanse ambassade in Moskou is gesloten – op last van het Kremlin.

Vrijdag stemde het Amerikaanse Congres voor nieuwe economische sancties tegen Rusland. Moskou sloeg meteen terug: circa 755 medewerkers van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, zei president Poetin zondag, zullen „hun spullen moeten pakken”. In een tv-interview noemde hij de nieuwe Amerikaanse sancties een „eenzijdige stap in de verslechtering van de betrekkingen”. „Ik vond dat we dat niet zomaar kon laten passeren”, zei de president.

Dat leek duidelijke taal. Maar in de praktijk is er grote verwarring over wat de Russische strafmaatregelen precies inhouden, en hoeveel Amerikaanse diplomaten moeten vertrekken.

Het uitwijzen van diplomaten is een goede manier om internationaal ruzie te maken zonder dat er brokken van komen. Tijdens de Koude Oorlog hadden de VS en de Sovjet-Unie een rijke traditie op dit gebied. Afgelopen december nog zette de regering-Obama 35 Russische ambassademedewerkers het land uit – een reactie op het hacken van de Democratische Partij en de vermeende Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Het wegsturen van vertegenwoordigers van andere landen gaat via het intrekken van de diplomatieke status van specifieke personen. De ene hoofdstad stuurt de andere hoofdstad een brief waarin wordt verklaard dat een diplomaat persona non grata is. In veel gevallen wordt een dergelijke beslissing ook onderbouwd – bijvoorbeeld met een beschuldiging van ‘spionage’.

De laatste Russische maatregel heeft meer weg van een clusterbom. Toen de Amerikaanse ambassadeur John Tefft zich afgelopen vrijdag meldde op het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, kreeg hij te horen dat hij het aantal medewerkers op de ambassade in Moskou en op andere vertegenwoordigingen (in Sint-Petersburg, Jekaterinenburg en Vladivostok) moest terugbrengen tot 455 medewerkers ¬– hetzelfde aantal dat de Russen naar eigen zeggen hebben gestationeerd in de VS. In de verklaring die de Russen daarna online zetten, werd gesteld dat het ging om „diplomaten en technisch medewerkers”.

Gemakkelijker gezegd dan gedaan

Maar wie zijn dat? Amerikaanse ambassades hebben drie soorten medewerkers: diplomaten, ‘technisch medewerkers’ (Amerikanen) en lokaal personeel (Russen). Volgens een audit-rapport hadden de VS in 2013 in Rusland 301 Amerikaanse, en 934 Russische medewerkers in dienst. De Russische maatregel, zo meldden Amerikaanse media, zal vooral ten koste gaan van de Russen: chauffeurs, tolken en consulair personeel. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Moskou kan Amerikaanse staatsburgers gemakkelijk het land uit gooien. Maar het Kremlin kan Russen niet zomaar verbieden om in dienst te treden van een ambassade.

De afgelopen dagen was men op de Amerikaanse ambassade nog druk in overleg met de Russen over de vraag hoe de nieuwe maatregel moest worden geïnterpreteerd. Tot die tijd wil de ambassade ook niets kwijt over de gevolgen, zoals bijvoorbeeld voor Russen die een visum willen voor de VS. Een ding is wel duidelijk: de lange rij voor de ambassade wordt er niet korter op.