Langs de Theems blinkt het geld van de oliesjeiks

Verenigd Koninkrijk

De Britten hebben belangen in Saoedi-Arabië én in Qatar: ze hebben havens, bedrijven. Er zijn bossen naar oliesjeiks genoemd. De ruzie tussen de twee komt de Britten dan ook slecht uit.

Vanaf de oever van de Theems kijkt een bronzen beeld van koningin Elizabeth II toe hoe de rivier door een groene vallei kronkelt. Hier, in Runnymede, werd in 1215 de Magna Carta opgesteld, vaak gezien als eerste vorm van bescherming van mensenrechten. Aan de voet van het standbeeld staat de tekst. ‘No free man shall be taken, imprisoned, stripped of his rights or possessions…’ Daarnaast een plakkaat. Het monument werd, op 14 juni 2015, onthuld ter ere van het 800-jarig jubileum van de Magna Carta. Aanwezig bij de ceremonie waren John Bercow (speaker van het Lagerhuis) en Phillip Hammond (toen minister van Buitenlandse Zaken).

Onder aan het plakkaat wordt vermeld dat het monument grotendeels is betaald door Sheikh Marei Mubarak Mahfouz bin Mahfouz, telg uit een van de rijkste Saoedische families, eigenaar van een industrieel conglomeraat. Later bleek dat Hammond een horloge ter waarde van 2.000 pond van hem had aangenomen. Hoe raakte een Saoedische zakenman uit Mekka betrokken bij het project? Dat blijft vaag.

Wat bewoog Sheikh Marei de geraamde kosten van 8 miljoen pond te dragen? Anglofilie, luidt een redenering. Hij deed eerder gulle giften. Hij doneerde aan Wolfson College in Cambridge, mag zich Bredow Fellow noemen. Hij gaf 375.000 pond aan een Schots kasteel waar de Queen Mother woonde. Als beloning werd een bos naar hem vernoemd.

Wie denkt dat deze financiële invloed vanaf het Arabische schiereiland op zich staat, hoeft alleen de Theems stroomafwaarts te volgen, tot waar de groene valleien plaatsmaken voor de metropool. Aan de zuidoever staat The Shard, met 309 meter het hoogste gebouw in het VK. Het is voor 95 procent in handen van Qatar.

Aan de overzijde van de rivier, iets verderop, verrijzen zakendistrict Canary Wharf en het hoofdkantoor van de Britse HSBC-bank, vastgoedprojecten in handen van Qatar. De gasrijke Golfstaat bezit ook warenhuis Harrods, de woonwijk bij het olympisch dorp (met de Nederlandse pensioenbeheerder APG) en heeft grote belangen in Heathrow, British Airways en Barclays. In totaal zou de heersende Al Thani-familie van Qatar via investeringsfondsen 35 tot 40 miljard pond aan investeringen in het VK hebben.

De Britse historische en hechte vriendschap met alle Golfstaten wordt almaar relevanter en belangrijker in de volatiele wereld van vandaag

Stadspaleizen

Saoedi-Arabië en de VAE bezitten eveneens voor miljarden belangen in luxe hotels, windmolenfabrikanten, luchthavens en stadspaleizen op Britse bodem. Dit zijn schattingen, de staatsinvesteringsfondsen van de landen geven bar weinig openheid over wat ze met het geld doen.

Wel is duidelijk dat het VK aan beide zijden van het diplomatieke conflict in de Golf grote belangen heeft. Golfstaten onder leiding van Saoedi-Arabië beschuldigen Qatar van terroristensteun en hebben een boycot op het gasstaatje belegd, tot aan een eisenpakket is voldaan. Ondanks de spanningen meren Qatarese tankers aan in de Welshe Milford Haven om vloeibaar gas af te leveren bij de LNG-fabriek die ook in Qatarese handen is. Geschat wordt dat eenderde van het gas dat in het VK gebruikt wordt uit Qatar komt.

Nog steeds shoppen welvarende bewoners van de Golfstaten in Britse boetieks. Ze komen over in de constante stroom Airbussen A380 en Boeing 777’s die tussen de Golf en het VK vliegen. Emirates verwacht dit jaar 5 miljoen passagiers tussen Dubai en het VK te vervoeren met 18 dagvluchten. Concurrent Qatar Airways vliegt dagelijks ruim tien keer van Doha naar Britse luchthavens.

Het VK is allerminst gebaat bij escalatie van de spanningen. Het is geen toeval dat Boris Johnson, minister van Buitenlandse Zaken, dit weekend op pad ging om te bemiddelen. Hij sprak met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, de Qatarese emir Tamim bin Hamad Al Thani en leiders van het bemiddelende Koeweit en anderen. „De Britse historische en hechte vriendschap met alle Golfstaten wordt almaar relevanter en belangrijker in de volatiele wereld van vandaag”, zei Johnson aan het begin van zijn reis. Britse rechters besloten vorige week, in een zaak die grotendeels achter gesloten deuren plaatsvond, dat het VK mag doorgaan met het verkopen van wapensystemen aan Saoedi-Arabië.

„Juridisch mag het van de rechter, ethisch gezien kan het niet door de beugel.”

In de voorbije twee jaar verkochten de Britten voor 3 miljard pond raketten, gevechtsvliegtuigen en ander wapentuig aan het Arabische koninkrijk. Dat is ruim eenderde van het totaal van de Britse wapenexport. Het materieel wordt ingezet bij bombardementen op Jemen, waar op grote schaal het internationaal humanitair recht geschonden wordt. Activisten van Campaign Against Arms Trade probeerden, na eerdere ophef in het Britse Lagerhuis, via de rechter een moratorium op de wapendeals te regelen. De rechters oordeelden echter dat minister Liam Fox (Buitenlandse Handel) rechtmatig de exportvergunningen had afgegeven.

Melle Garschagen schreef eerder over hoe Britse wapens worden ingezet in Jemen: Een genadeloze luchtoorlog met steun van de Britten

Uiteraard is er ook binnen het VK kritiek op de hechte banden met de Golfstaten. Eind 2016 oordeelde minister Johnson dat de regionale grootmachten Iran en Saoedi-Arabië een vies spel speelden in het Midden-Oosten als „poppenspelers die aan de touwtjes trekken van proxy-oorlogen”. Johnson verweet Saoedi-Arabië gebrek aan leiderschap in de regio om voor vrede en stabiliteit te zorgen.

Labourleider Jeremy Corbyn, een overtuigd pacifist die alle grootschalige Britse militaire interventies sinds WOII afkeurt, had felle kritiek op de wapendeals met de Saoediërs. „Dit is een van de meest onderdrukkende en wreedste regimes”, zei hij. „Juridisch mag het van de rechter, ethisch gezien kan het niet door de beugel.” Corbyn belooft de wapendeals in de prullenbak te gooien als hij premier wordt.

Na de aanslagen in Londen en Manchester rijst ook de vraag of het wenselijk is zulke nauwe banden te onderhouden met regimes die met regelmaat verdacht worden van financiële steun aan terrorisme. Enkele jaren geleden gelastte de Britse regering een diepgravend onderzoek naar de financiering van jihadisme in het VK. Premier May weigert het volledig onderzoek te openbaren: de nationale veiligheid is in het geding. Binnenlandse Zaken heeft na grote druk een summiere samenvatting bekendgemaakt. Daaruit blijkt dat de meeste Britse jihadistische activiteiten gefinancierd worden vanuit het VK.

Voor veel Qatarezen is het VK een home away from home geworden

Invloed in radicalisering moslims

De conservatieve denktank Henry Jackson Society concludeerde deze maand in een onderzoek juist dat Saoedi-Arabië en Qatar een invloedrijke rol spelen in de radicalisering van Britse moslims. Er vloeit geld vanuit stichtingen als Al-Muntada Trust (Qatar) en de World Assembly of Muslim Youth (Saoedi-Arabië) naar salafistische moskeeën in het VK.

Radicale predikers studeren aan Saoedische instellingen op kosten van het koninkrijk, schrijft onderzoeker Tom Wilson. Ook spelen internationale giften een rol, concluderende auteurs van het geheim gehouden overheidsrapport. Welke landen erachter zitten, staat niet in de samenvatting. Het is duidelijk dat May in de Brexit-jaren kost wat kost geen diplomatiek conflict met de Golfstaten wil riskeren.

Toekomstige zakelijke banden met de Golf zijn een cruciaal onderdeel van Mays Brexitplan, als dat na haar blamage bij de stembus nog bestaat. Meteen nadat May eind maart formeel de Europese uittredingsprocedure in gang zetten, ging ze op handelsreis naar Saoedi-Arabië.

De eerste buitenlandse reis van Fox na zijn aanstelling vorig jaar als minister was naar Qatar. In een toespraak voor een delegatie van zakenlieden zei Fox dat steeds meer Qatarezen een tweede huis in het VK bezitten. „Voor veel Qatarezen is het VK een home away from home geworden”, zei Fox. Dat gevoel moet volgens hem de komende jaren toenemen.

De regels bij de Londense aandelenbeurs zijn onlangs versoepeld om het staatsoliebedrijf Saudi Aramco, met een totaalwaarde van 2.000 miljard dollar, mogelijk te maken eventueel 5 procent van de aandelen in Londen aan te bieden. Qatar en Saoedi-Arabië worden expliciet uitgenodigd mee te investeren in een nieuwe hogesnelheidslijn, in het megaproject om de economie van de Noord-Engelse industriesteden meer leven in te blazen in grote energieprojecten. De werkplaatsen van defensieconcern BAE Systems (33.000 werknemers op 50 plekken in het VK) moeten draaien op opdrachten uit de Golf.

De Britten willen dat de Golfstaten daar mee bezig zijn, en niet met conflicten die de vriendschap post-Brexit eventueel op het tweede plan doet belanden.