Door uitspraak in zaak ‘monster van Leersum’ zijn buren beter af

Burenruzie Leersum

Een 81-jarige man die zijn buren terroriseerde moet de cel in. Deze rechtszaak kan een steun in de rug zijn voor mensen die te lijden hebben onder hun buren.

Foto: Roos Koole/ANP

Auto’s vernielen, spullen besmeuren en inbreken. Wie zijn buren jaren terroriseert, kan daarvoor een gevangenisstraf krijgen. De rechtbank in Utrecht veroordeelde woensdag een 81-jarige man uit Leersum tot drie maanden celstraf, na zeventien jaar waarin eerdere veroordelingen hem er niet van weerhielden het leven van zijn buren te verzieken.

Het conflict in Leersum begon met een geschil over het recht van overpad – het perceel van R. is omsloten door dat van de familie Griffioen – dat met een bodemprocedure werd beslecht. In de jaren daarna ging het van treiteren tot terroriseren. R. pleegde vernielingen op het erf van de buren, stal eigendommen en sloop ’s nachts hun woning in.

R., die zichzelf naar verluidt de bijnaam ‘monster van Leersum’ heeft gegeven, is voor zijn gedrag meerdere keren veroordeeld. Hij mocht vanaf 2009 het erf van de buren niet meer betreden, op straffe van een dwangsom van 10.000 euro. In 2010 werd dat verhoogd naar 300.000 euro. De civiele rechter bepaalde in 2016 dat die dwangsom na nieuwe misstappen mocht worden geïnd. Daarop lieten de buren beslag leggen op het huis van R.

Dit was geen burenruzie, maar jarenlange eenzijdige terreur.

Gert Griffioen

De impact van de ruzie op de familie Griffioen is enorm, zo bleek eerder bij de zitting uit hun slachtofferverklaring. Zij kochten voor tienduizenden euro’s aan bewakingsapparatuur, zochten psychologische hulp en vertrokken enkele keren tijdelijk uit hun woning. Zelf deed R. tientallen keren per jaar aangifte tegen de familie, bijvoorbeeld over de vermeende kap van bomen op zijn terrein.

De rechtbank achtte woensdag bewezen dat R. in 2015 en 2016 auto’s van de buren vernielde, en dat hij vorig jaar erfvredebreuk heeft gepleegd. Hij is te zien op beelden van een bewakingscamera, waarbij ook een agent hem herkende aan zijn loopje en incontinentieluier. De rechtbank noemde, gezien het verleden, een celstraf „passend en geboden”. R. mag vijf jaar geen contact zoeken met de familie Griffioen. Elke keer dat hij dat verbod overtreedt, volgt een hechtenis van veertien dagen.

Gert Griffioen reageerde emotioneel op de celstraf voor zijn buurman. „Dit was geen burenruzie, maar jarenlange eenzijdige terreur. De uitspraak is een duidelijk signaal dat dit niet wordt getolereerd. De samenleving moet snappen dat het niet acceptabel is. Ik zie het niet als einde, maar als stap in de goede richting.” R. was niet aanwezig bij de uitspraak.

Bekijk hieronder de bewakingsbeelden van de familie Griffioen.

De uitspraak zal van invloed zijn op vergelijkbare overlastzaken, verwacht Bernard Tomlow, de in overlast gespecialiseerde advocaat van de familie Griffioen. „De civiele, bestuurs- en strafrechter hebben nu uitspraken gedaan die ertoe leiden dat slachtoffers van deze terreur niet worden geconfronteerd met een samenleving die ze de rug toekeert. Eigenlijk zegt de rechter: eerdere signalen hebben niet geholpen, nu moet u maar voelen.”

Tomlow noemde het tragisch dat een tachtiger het zo ver laat komen dat hij naar de gevangenis moet. Daarbij was hij ook kritisch op politie, justitie en burgemeester. „De familie is ongelofelijk in de steek gelaten. Te lang heeft men zich verscholen achter de term: waar twee vechten, hebben twee schuld. De autoriteiten hebben geen oplossingen voor dit soort kwesties.”

Op een bepaald moment is een conflict makkelijker vol te houden dan te stoppen.

Hoogleraar privaatrecht Maurits Barendrecht.

Dat laatste onderschrijft Maurits Barendrecht, hoogleraar privaatrecht in Tilburg. Hij is een van de onderzoekers van het Hague Institute for Innovation of Law, dat in mei concludeerde dat bestaande procedures vaak geen goede oplossing bieden voor problemen die burgers het meest ervaren of zwaar belasten – zoals burenoverlast. Dat soort problemen blijft vaker slepen.

Barendrecht heeft de zaak in Leersum niet van nabij gevolgd, maar vindt in het algemeen dat het systeem mensen in een ruzie juist tegenover elkaar plaatst. „Het klassieke model in de rechtspraak van eiser en verweerder maakt je tot tegenpartijen. Het gaat van woorden over de schutting naar advocaten die elkaar bevechten. Dan ga je over en weer beschuldigingen uiten, verweren verzinnen en ergens onderuit proberen te komen.”

De onderzoekers pleiten voor een betere route voor veel voorkomende problemen als burenruzies, waarvan niet bekend is hoe vaak ze voorkomen. Barendrecht: „Een mediator is niet voldoende. Het gaat om een pakket van maatregelen. Alle experts zeggen: haal de polarisatie eruit, en probeer te de-escaleren. Iedereen weet dat wel, maar als puntje bij paaltje komt gebeurt dat niet. Op een bepaald moment is een conflict makkelijker vol te houden dan te stoppen.”