Commentaar

Trump verkwanselt het gezag van de president van de VS

De jongste bokkesprongen van de Amerikaanse president Donald Trump bij het stroomlijnen van de organisatie in het Witte Huis laten de journalistieke nieuwscyclus in de Verenigde Staten de afgelopen week in een hogere versnelling draaien. Topfunctionarissen worden in hoog tempo benoemd en weer vervangen.

Na bijna 7 maanden Trump in het Witte Huis is de wereld al wat gewend. Soms gaat aan een ontslag een machtsstrijd achter de schermen vooraf, zoals bij de FBI-chef James Comey begin mei. Meestal gaat het ontslag tamelijk achteloos, zoals gebeurde met de vigerende minister van justitie Sally Q. Yates in januari. Trumps presidentschap was tien dagen oud en Yates, nog aangesteld door Trumps voorganger Obama, had het gewaagd het decreet tegen te werken waarmee Trump probeerde de grenzen te sluiten voor mensen afkomstig uit een reeks landen in het Midden-Oosten. Dat strafte de president onmiddellijk af.

Het besluit om na tien dagen de directeur Communicatie, Anthony ‘the Mooch’ Scaramucci, op maandagochtend alweer te dumpen, gebeurde op verzoek van de nieuwe stafchef van het Witte Huis, generaal b.d. John Kelly, tot voor kort minister van Binnenlandse Veiligheid. Trump ontsloeg diens voorganger Reince Priebus vorige week in drie tweets. Dat gebeurde nadat Scaramucci hem had beticht van lekken naar de pers en hem in The New Yorker „een fucking paranoïde schizofreen” had genoemd.

De nieuwe chef Communicatie schoffeerde Trumps topstrateeg Steve Bannon als „iemand die aan zijn eigen lul zuigt”. Dit vond Trump maandag, bij nader inzien, „ongepast”.

Het ligt in de bedoeling dat Kelly een eind maakt aan deze chaotische toestanden in het Witte Huis. Maar inmiddels bungelen ook Yates’ opvolger als minister van Justitie, Jeff Sessions, en speciale aanklager Robert Mueller, die Trumps Ruslandconnecties onderzoekt. Het is de vraag of Kelly opgewassen zal zijn tegen de president.

Onder de vermakelijke oppervlakte van het gedoe in het Witte Huis gaat een ernstige crisis in de staatsmacht schuil

Veel Amerikaanse media behandelen de machtsstrijd tussen de verschillende facties in het Witte Huis inmiddels alsof het om shownieuws gaat. Maar onder de vermakelijke oppervlakte gaat een ernstige crisis in de staatsmacht schuil. Feitelijk geldt de Amerikaanse president als de machtigste functionaris door zijn grote invloed op de wetgeving, zijn mogelijkheid om veto’s uit te spreken en om zelf maatregelen per decreet te nemen. President Donald Trump maakt van die laatste bevoegdheid graag gebruik, het liefst voor het oog van camera’s omstuwd door familieleden en hoge functionarissen. Een beetje zoals een koning in een sprookje regeert.

Voor een belangrijk deel is de macht van de president vastgelegd in grondwettelijke bepalingen die hem bijvoorbeeld opperbevelhebber maken van de strijdkrachten of de mogelijkheid geven belangrijke functionarissen in het staatsbestel te benoemen of te ontslaan. Dat laatste doet Trump, zoals gebleken is, veel en graag.

De macht van de Amerikaanse president is echter bovenal gegrondvest op het diepe respect dat de meeste Amerikanen en ook de rest van de wereld voor diens gezag koesteren. Dat kapitaal is Trump door zijn wispelturige optreden in hoog tempo aan het verkwanselen. Dat is ernstig omdat het nog jonge presidentschap van Trump tot nu toe niet aan een echte test is onderworpen. Het is de vraag hoe het huidige Witte Huis zal reageren op een echte grote crisissituatie. En die onzekerheid is niet om te lachen.

Lees ook het artikel van VS-correspondent Guus Valk: Met vertrek Scaramucci zijn intriges in het Witte Huis nog niet voorbij.