Onderwereld aast op raadszetels

Waarschuwing experts

Nu de interesse voor de gemeente politiek afneemt, groeit het risico van criminele infiltratie bij de komende raadsverkiezingen.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Politieke partijen moeten alert zijn op criminele infiltratie van hun raadsfracties bij de komende gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018. Waakzaamheid is geboden, vinden onder meer de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid en verschillende deskundigen.

„De angst bestaat dat criminele organisaties bewust mensen naar voren schuiven voor een raadszetel”, zegt Emile Kolthoff, lector ondermijning aan hogeschool Avans en hoogleraar criminologie aan de Open Universiteit. Clemens Cornielje, commissaris van de koning in Gelderland, verwacht dat criminelen zelf niet zo snel in de raad zullen gaan zitten, eerder dat ze daar stromannen of -vrouwen voor gebruiken.

Cornielje riep gemeenteraden recent in een brief op kandidaat-raadsleden en -wethouders te toetsen aan de hand van een risicoanalyse (voor wethouders) en de ‘handreiking integriteitstoetsing’ (voor raadsleden). Deze handreiking van het ministerie van Binnenlandse Zaken verscheen begin dit jaar. Een brief met daarin de link is verstuurd naar alle Nederlandse gemeenten.

„Dit is hét moment om hier aandacht voor te vragen”, zegt Mark den Boer, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Lokale afdelingen staan op het punt hun kandidatenlijsten samen te stellen. Den Boer ziet „een gevaar” in de volgens hem tanende belangstelling voor het raadslidmaatschap – onder meer vanwege afnemend aanzien. „Dat maakt het voor mensen met kwade bedoelingen gemakkelijker om op de lijst te komen.”

Kolthoff zegt recent met een aantal burgemeesters te hebben gesproken die onafhankelijk van elkaar aangeven dat ze bepaalde raadsleden en zelfs een enkele wethouder niet vertrouwen. „Ze ervaren een probleem met het verstrekken van vertrouwelijke informatie, bijvoorbeeld over georganiseerde misdaad, omdat ze denken dat de informatie niet vertrouwelijk blijft, en dan niet vanwege loslippigheid.”

Kolthoff wil geen namen noemen van burgemeesters of gemeenten: „Het is zo’n precair onderwerp. Dat kan ik niet doen.” Maar dat ‘de onderwereld’ steeds meer verweven raakt met de politiek, staat voor hem vast. „Het is een nieuwe trend.”

Vertrouwelijke informatie, bijvoorbeeld over bestemmingsplannen, vergunningen, de aanpak van hennepteelt en motorbendes in een gemeente, kan zo terechtkomen bij criminelen of criminele organisaties. Kolthoff: „Een volksvertegenwoordiger heeft een informatiepositie die een gemiddelde burger niet heeft. Ze hebben vaak een informatievoorsprong. Daar kunnen criminelen profijt van hebben, bijvoorbeeld als ze geld willen witwassen in een vastgoedproject. Zaken over het hennep- en coffeeshopbeleid worden in eerste instantie vaak vertrouwelijk besproken binnen een gemeente. Ook dat kan voor criminelen interessant zijn.”