Oezbeekse journalist en lhbt-activist opgepakt in Moskou

Ali Feruz vreesde al maanden door de Russische autoriteiten te worden uitgeleverd aan de Oezbeekse geheime dienst. Dat lijkt nu te gaan gebeuren.

Screenshot Facebook Ali Feruz

“Ik word zo naar de rechtbank gebracht. Ze willen me het land uitzetten. Er zijn hier overal veel verdachte mensen om mij heen.” Het zijn korte berichten die Ali Feruz deze dinsdag vanuit zijn politiecel stuurt. Nog maar een paar uur geleden werd de journalist en mensenrechtenactivist midden in Moskou door agenten van straat geplukt. Nu dreigt zijn grootste nachtmerrie uit te komen: deportatie naar Oezbekistan, zijn land van herkomst waarvandaan hij jaren geleden vluchtte.

Ali Feruz - zijn officiële naam luidt Choedoberdi Noermatov - is tegen wil en dank een bekendheid geworden in de Russische mensenrechtenwereld. Hij ontvluchtte in 2008 Oezbekistan, waarna hij in Moskou naam maakte als journalist bij de krant Novaja Gazeta. Feruz schreef kritisch over de situatie van migranten in Rusland en kwam als activist op voor de rechten van de lhbt-gemeenschap. Die activiteiten brachten hem in het vizier van de Russische autoriteiten, die Feruz de afgelopen maanden dreigden met uitlevering aan de Oezbeekse geheime dienst SNB.

‘Terrorist’

In Oezbekistan wordt Feruz sinds 2008 onder valse voorwendselen gezocht als ‘terrorist’, een stempel dat het land vaker plakt op ongewenste personen. Nadat hij was gemarteld en gedwongen te werken als spion, wist hij het land te ontvluchten.

De arrestatie van de jonge journalist komt na maanden van vergeefs wachten op hulp vanuit Europa. In februari, nadat Rusland zijn asielaanvraag op humanitaire gronden voor de tweede keer had afgewezen, klopte Feruz voor hulp aan bij de Nederlandse ambassade in Moskou. „Ik dacht dat als één land mij zou willen helpen, het Nederland zou zijn”, zei Feruz - zelf homoseksueel- indertijd tegen NRC.

Eva Cukier interviewde Feruz onlangs: ‘Ik dacht dat Nederland mij zou helpen’

Maar Nederland wees zijn verzoek om hulp af en wilde bij navraag niet erkennen Feruz persoonlijk te hebben gesproken. Daarna vestigde Feruz zijn hoop op de Duitse ambassade, maar omdat Rusland geen toestemming wilde geven voor zijn uitreis, zag Feruz zich gedwongen in Moskou te blijven – in het vizier van de veiligheidsdiensten die hem ieder moment konden arresteren.

Adviezen

Terwijl Feruz via alle sociale media die hem ter beschikking staan contact houdt met de buitenwereld, is het Moskouse mensenrechtennetwerk in rep en roer om hun collega en vriend te helpen. Via Facebook stromen steunbetuigingen binnen. Via sociale media Whatsapp, Telegram en Signal worden advocaten, journalisten en mensenrechtenactivisten gemobiliseerd die mogelijk iets kunnen betekenen in de zaak. Contacten en telefoonnummers gaan over en weer, net als juridische adviezen en af en toe een stevige vloek. Amnesty stuur per mail een alarmbericht uit met de oproep naar het politiebureau te bellen.

Dan neemt een norse agent de telefoon op. “Wat wilt u!”, vraagt hij. Wanneer hij hoort met een buitenlandse journalist te spreken, verheft hij zijn stem.

“U kunt wel zeggen dat u een journalist bent, maar ik geloof dat niet. U kunt iedereen wel zijn, kan ik u soms zien?!”

Hij verwijst naar de perswoordvoerder van het Basmanny gerechtshof in Moskou. Daar neemt niemand de moeite om op te nemen. Ondertussen wordt langzaamaan duidelijk hoe zorgvuldig de politieactie is gepland. Politieagenten deden navraag over Feruz en stonden hem op te wachten, de zaak komt dezelfde avond nog voor.

Zie hier een video van Ali Feruz’ arrestatie:

Tegen middernacht komt de rechter met zijn beslissing: Feruz zou de migratiewetgeving hebben overtreden, de straf: boete, deportatie en tot die tijd opsluiting in een beruchte uitzettingsgevangenis voor migranten. De journalist wordt afgevoerd, zijn vrienden en collega’s moeten de rechtbank verlaten.

Maar online gaat de discussie door. “Wie regelt de demonstratie voor het Kremlin en de petitie? Wie schrijft het beroep en regelt de persverklaring?” Het laatste bericht van Feruz staat dan al op Facebook:

“Ik word overgeplaatst. Ik ben bang.”

Dit artikel is voor het laatst geactualiseerd op 2 augustus om 11 uur. Daarbij is de uitspraak van de rechter toegevoegd.