Opinie

Groningen verdwijnt, polder verschijnt

De bevingen in Groningen treffen ook historische gebouwen. Zonder maatregelen dreigt dit culturele erfgoed verloren te gaan, vreest Anjo de Haan.

De brasserie bij de eerste aardbevingsbestendige Albert Heijn-vestiging van Nederland in Loppersum. FOTO Jerry Lampen/ANP

Dat aardbevingen als gevolg van gaswinning in de provincie Groningen schade toebrengen aan gebouwen was al meer dan duidelijk. Dat deze bevingen ook ‘schade’ toebrengen aan het landschap wordt tegenwoordig meer en meer zichtbaar: huizen, boerderijen, scholen en monumenten worden door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) opgekocht en gesloopt.

Als fotojournalist volg ik de problematiek al jaren. Ik heb inmiddels gezien dat er gaten vallen in historische dorpskernen. Om hoeveel objecten het gaat, is niet duidelijk: de NAM wil daarover geen mededelingen doen vanwege de privacygevoeligheid.

Angstbeelden van een provincie die meer en meer gaat lijken op een Noordoostpolder doemen op.

Het Dagblad van het Noorden is recent op het internet een project begonnen met de naam ‘Het Verdwenen Groningen’. Het is een database waarin wordt bijgehouden welke panden zijn gesloopt. Ook kunnen bewoners daar hun verhalen kwijt over wat de sloop voor hen betekent. Het project is net nieuw, maar er staan inmiddels 58 gebouwen op. Daarnaast is er nog een lijst van bedreigde gebouwen, die onbewoonbaar zijn verklaard of om een andere reden met sloop worden bedreigd. Daar staan nu dertien gebouwen op.

Recentelijk las ik in het nieuws dat de provincie Groningen 600.000 euro uittrekt voor de ‘Erfgoedmonitor’. Daarmee wordt achterhaald hoe het met het erfgoed in de provincie gaat. Deze gezamenlijke aanpak van gemeenten die getroffen worden door de bevingen moet ervoor zorgen dat er niet alleen naar de economische waarde wordt gekeken.

Rijksmonumenten zijn door de wet beschermd, dus daar lukt die bescherming wel, maar er zijn ook veel waardevolle panden zonder die status. Die krijgen dan van de gemeente een status ‘karakteristiek’ of ‘beeldbepalend’. Karakteristieke panden mogen pas worden gesloopt als versterken meer dan anderhalf keer de nieuwbouw kost. Bij de beeldbepalende panden geldt die bescherming niet.

De lijst van gesloopte panden laat nu al zien dat de kosten van versterken vaker wel dan niet hoger zijn dan anderhalf keer de prijs van nieuwbouw. Op deze manier werden een historische boerderij te Startenhuizen, een boerderij in Meedhuizen, een historische boerderij in Winsum, twee historische boerderijen in Bedum en scholen in Loppersum en Froombosch al gesloopt.

Ik vrees dat het karakteristieke aanzicht van onze historische provincie uiteindelijk enorm zal veranderen: (angst)beelden van een provincie die meer en meer gaat lijken op een Noordoostpolder doemen op. Er is niks mis met die polder, maar deze is wel relatief nieuw.

Groningen kent een geschiedenis van vele eeuwen, en dat was tot nu toe aan het landschap en de gebouwen af te lezen. Ik hoop dan ook dat het erfgoedprogramma, dat onlangs werd gepresenteerd, zich hard zal maken voor behoud van alle historische panden, en niet mee zal gaan in een systeem waarbij wordt geselecteerd wat wel of niet bewaard zal worden voor het nageslacht.

Groningen: let op uw saeck!