NRC checkt: ‘Cultuurbezuinigingen zijn tien km snelweg’

Dat zei blokfluitist Erik Bosgraaf zaterdag in het Radio 1-programma De Overnachting.

Foto Jeroen Jumelet/ANP

De aanleiding

Cultuur is in Nederland gevangen in publiekscijfers. Dat zei blokfluitist Erik Bosgraaf in de nacht van vorige week zaterdag op zondag in het Radio 1-programma De Overnachting. Hij betoogde dat kunstenaars in de ogen van velen een soort paria’s zijn geworden, omdat subsidie op cultuur heel negatief is geframed. Ter illustratie zei Bosgraaf: „De bezuinigingen op cultuur, dat is tien kilometer snelweg.”

Waar is het op gebaseerd?

Erik Bosgraaf heeft de vergelijking tussen bezuinigingen op subsidie en kosten van een snelweg ooit gelezen in een krantenartikel, zegt hij desgevraagd. Hij doelde in het bijzonder op de forse bezuinigingen van toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD).

„Ik noemde het als beeldspraak”, zegt Bosgraaf. „Natuurlijk is de realiteit complexer. Waar het mij om gaat, zijn de verhoudingen. Kijk hoeveel subsidie er bijvoorbeeld naar de luchtvaartindustrie gaat. De indruk is gewekt dat de cultuursector het altijd zo luxe heeft gehad. Kunstenaar word je echt niet voor het geld, ook vóór de bezuinigingen niet.”

En, klopt het?

Bosgraaf sprak op de radio over de bezuinigingen van Zijlstra. De toenmalig staatssecretaris kortte de cultuursector vanaf 2013 met jaarlijks 200 miljoen euro – 20 procent van de cultuurbegroting. Minister Jet Bussemaker (PvdA) draaide dat in 2015 deels terug. Zij maakte 18,6 miljoen euro per jaar extra vrij, met ingang van 2017.

Ook veel provincies en gemeenten hebben de afgelopen jaren bezuinigd op hun uitgaven aan cultuur. Onderzoeksbureau Berenschot becijferde dat de overheden in 2015 gezamenlijk 370 miljoen euro minder uitgaven aan cultuur dan in 2011 – een gemiddelde daling van 12,1 procent.

De auteur van dat rapport constateerde destijds dat overheden weinig actuele en inzichtelijke cijfers over hun bestedingen aan cultuur leveren. Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft geen recente cijfers over de uitgaven van provincies en gemeenten aan cultuur.

Dan de prijs van tien kilometer snelweg. Die is niet eenvoudig vast te stellen, zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. „De kosten van een kilometer snelweg variëren per ontwerp, omgeving, ondergrond en of het nieuwbouw of renovatie is. Als je uitgaat van een nieuwe autosnelweg met twee keer drie rijstroken en een vluchtstrook, variëren de kosten van 10 miljoen tot 50 miljoen euro per kilometer.”

De bedragen betreffen de totale investeringskosten, dus inclusief materiaal, materiaal en arbeid. Niet meegerekend zijn uitgaven voor signalering, geluidwerende voorzieningen, beplanting of verlichting. Ook viaducten, bruggen of tunnels zijn niet meegenomen. „Doe je dat wel, dan kunnen de kosten oplopen tot meer dan 100 miljoen euro per kilometer.”

De gemiddelde prijs van een kilometer snelweg berekenen is volgens Rijkswaterstaat eigenlijk ondoenlijk. „Een bestaande weg op zandgrond verbreden kost veel minder dan een nieuwe weg op veengrond aanleggen met een tunnel. Het soort projecten verschilt per jaar en is niet met elkaar te vergelijken.”

Conclusie

„De bezuinigingen op cultuur, dat is tien kilometer snelweg”, zei blokfluitist Erik Bosgraaf. Hij doelde vooral op de besparingen van het Rijk. Dat heeft sinds 2013 jaarlijks 200 miljoen euro bezuinigd op cultuur, dit jaar iets minder. Voor dat geld zijn enkele kilometers snelweg aan te leggen, maar de prijs per kilometer wisselt te veel om een eerlijke vergelijking te maken. We beoordelen de stelling als niet te checken.