Artsen zonder Grenzen verzet zich tegen gedragscode bij Libië

Bootvluchtelingen

Italië wilde een gedragscode voor ngo’s die voor de kust van Libië opereren. Een paar stemden in, maar er is ook veel verzet.

Migranten wachten tot ze een boot van Artsen zonder Grenzen mogen verlaten in de Siciliaanse havenstad August. Foto Antonio Parrinello/Reuters

Twee ngo’s die een hoofdrol spelen bij het redden van bootmigranten voor de kust van Libië, hebben besloten de gedragscode die Italië hiervoor heeft opgesteld, niet te ondertekenen. MOAS en Save the Children zijn dinsdagavond wel akkoord gegaan, maar Artsen zonder Grenzen en Sea Watch hebben zwaarwegende bezwaren tegen een aantal bepalingen.

De ngo’s die niet hebben getekend plaatsen zich hiermee „buiten het systeem dat is georganiseerd voor redding op zee’’, staat in een verklaring van het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken. Wat de concrete consequenties zijn, is nog onduidelijk. De regering in Rome suggereerde eerder dat die schepen met bootmigranten dan niet meer welkom zijn in Italiaanse havens. De reddingsacties voor de kust van Libië worden vrijwel allemaal gecoördineerd door het Maritieme Reddingscoördinatiecentrum (MRCC) in Rome.

Marc Leijendekker schreef eerder over de plannen van de regering in Rome: Verzet tegen ‘taxi’ op zee voor migranten

Gewapende agenten

Twee elementen uit de Italiaanse gedragscode, waarover drie keer is overlegd met een tiental ngo’s, stuitten op grote bezwaren. Het eerste is de verplichting politieagenten aan boord toe te laten om sneller onderzoek te kunnen doen naar mensensmokkel. Rome heeft het voorstel van ngo’s afgewezen om de agenten ongewapend te laten zijn.

„De aanwezigheid van gewapende politieagenten en een commitment van hulpverleners om bewijslast te vergaren, druist in tegen fundamentele humanitaire principes van onafhankelijkheid, neutraliteit en onpartijdigheid,’’ zegt Artsen zonder Grenzen in een verklaring.

„Het onderwerpt hulporganisaties aan de politieke belangen van een EU-lidstaat. Artsen zonder Grenzen kan dat niet accepteren, omdat dit een directe impact heeft op haar toegang tot mensen in nood en op de veiligheid van haar teams.’’

Ook Sea Watch en de Duitse ngo Jugend Rettet, die ook niet heeft getekend, hebben vergelijkbare bezwaren.

Overzetten

Een ander omstreden punt is de verplichting om opgepikte bootmigranten zelf naar een veilige haven te brengen. Nu worden mensen die van rubberbootjes zijn gered regelmatig weer overgezet op andere schepen. Artsen zonder Grenzen wijst erop dat er hierdoor in de praktijk minder reddingsschepen voor de kust van Libië zullen zijn. „Een afname van het aantal reddingsschepen verzwakt de reddingscapaciteit die nu al niet afdoende is – met meer verdrinkingsdoden tot gevolg.’’

Rome stelde de gedragscode op nadat er vraagtekens rezen over de rol van ngo’s. In de eerste zes maanden van dit jaar is ongeveer 35 procent van de mensen die op zee werden gered opgepikt door ngo’s.

Save the Children heeft wel getekend. Uitsluitend om „de continuïteit van de reddingsoperaties te garanderen’’ en „het juiste klimaat van vertrouwen en samenwerking te herstellen’’, zei Valerio Neri, directeur Italië van Save the Children, tegen Italiaanse media.

Meewerken met kustwacht Libië

De gedragscode omvat ook een verbod om de Libische territoriale wateren binnen te gaan en de verplichting altijd de transponder aan te hebben; het signaal dat de positie van een boot aangeeft. Ook verplicht de code ngo’s de Search and Rescue operaties van de Libische kustwacht niet tegen te werken – een omstreden bepaling, omdat volgens veel getuigenissen de Libische kustwacht opgepikte migranten vaak mishandelt. Verder behelst de code een verbod om telefonisch of met lichtsignalen het uitvaren en oppikken van bootjes met migranten te vergemakkelijken.