Column

Wouter Bos en de glimmende kaarten

Iedere formatieronde heeft zijn eigen methode. Van Edith Schippers, informateur in de poging met GroenLinks, weten we dat ze veel omtrekkende bewegingen maakte: onderwerpen werden opgepakt, geparkeerd en weer opgepakt. Helpen deed het niet: Jesse Klaver verdween van de onderhandelingstafel.

De werkwijze van de formatie van 2012 kennen we ook: dat was het ‘kaartspel’ van Wouter Bos. Die aanpak – „kwartetten met onze waarden”, aldus de weinig vleiende samenvatting van Lodewijk Asscher – zou de belangrijkste oorzaak zijn geweest van de electorale rampspoed bij de PvdA.

Wat gebeurde er werkelijk? De reconstructies uit het najaar van 2012 vertellen het volgende: informateur Bos had een veertigtal „glimmende A4’tjes, met handgeschreven tekst” (NRC) gemaakt. Op die kaartjes stonden de belangrijkste onderwerpen. VVD en PvdA trokken om de beurt een kaart – en wie een onderwerp te pakken had, mocht een voorstel schrijven dat voor tachtig procent gebaseerd was op zijn eigen verkiezingsprogramma. Koos Rutte voor ‘bezuinigen’, dan trok Samsom ‘nivelleren’. Pakte Samsom ‘hypotheekrenteaftrek’, dan greep Rutte naar ‘arbeidsmarkt’. Enzovoort.

‘Mindmapping’ heet die methode. Bos had hem opgedoken in de consultancy, waar ze erg van visualiseren houden. Het paste mooi bij de gedachte van Samsom en Rutte: we bereiken meer als we elkaar wat gunnen dan als we overal inspiratieloos in het midden gaan zitten.

Is dat kwartetten? Misschien had het meer weg van ezelen of eenendertigen. Belangrijker lijkt me dit: het beeld dat ontstond was enorm schadelijk – met name voor de PvdA, een partij met een hypergevoelige achterban. Even op een achternamiddag je idealen verkwanselen met post-it’jes, een beamer en een whiteboard.

Ik bel Wouter Bos. Veel wil hij er niet over kwijt, behalve: „We hebben allang ons gelijk bewezen, het kabinet is vijf jaar blijven zitten.”

Ik spreek Diederik Samsom. Was het nou wel zo handig dat Rutte en hij dat verhaal van die glimmende kaarten hadden zitten rondbazuinen? Tja, zei hij, ze waren destijds wel „lichtelijk bevangen door overmoed”. Maar ze waren ook gewoon trots op het resultaat. „Moesten we dan uitstralen dat we het met lange tanden deden?”

Wat de methode-Gerrit Zalm is, weten we nog niet – de onderhandelaars en hij houden de lippen stijf op elkaar. Maar als ik Bos moet geloven, kan formeren maar op één manier: door uit te ruilen. „Iedereen die denkt dat hij het anders kan, moet dat vooral doen”, vertelt hij me. „Dan zullen we wel zien hoe lang dat kabinet blijft zitten.”

Thijs Niemantsverdriet (t.niemantsverdriet@nrc.nl) vervangt Tom-Jan Meeus in de wisselcolumn met Jutta Chorus.