‘U krijgt drie minuten om te reageren’

Turkije Het Turkse parlement moest „efficiënter” worden, vond de regerende AK-partij. Daarom zijn de regels aangescherpt. Minder spreektijd, een verbod op beladen termen en niemand mag nog ingaan tegen „de ondeelbare integriteit van de Republiek Turkije”. De oppositie wordt gemuilkorfd.

President Recep Tayyip Erdogan (in het midden) woont eerder deze maand in Ankara een bijeenkomst van de AK-partij bij. Foto AP

De ruimte om oppositie te voeren wordt steeds beperkter in Turkije. Eind vorige week ging het parlement akkoord met een ingrijpende verandering van de interne regels, die onder meer de spreektijd voor parlementariërs sterk verkort. De regerende AK-partij stelt dat de nieuwe regels zorgen voor meer efficiëntie. Volgens critici zijn ze echter bedoeld om de oppositie te muilkorven.

Sinds het referendum over de grondwetswijziging in april heeft president Erdogan het parlement onder druk gezet om de interne regels aan te passen. Want het presidentiële systeem zal pas na de verkiezingen in november 2019 worden ingevoerd. Voordien moet het parlement ruim tweeduizend wetten hebben aangenomen zodat de nieuwe Grondwet na de verkiezingen meteen van kracht kan worden.

Hoewel de meerderheid van de AKP groot genoeg is om elk wetsvoorstel aan te nemen, klagen parlementariërs van de partij over gebrek aan tijd. De oppositie kan wetsvoorstellen weliswaar niet blokkeren, maar kan ze wel vertragen. Erdogan heeft de oppositie er geregeld van beschuldigd „de tijd van het parlement te stelen” en „het wetgevende werk te belemmeren”.

Kledingvoorschriften

Om dat aan te pakken, gaan de nieuwe interne regels onder meer over de werktijden van het parlement, het schrijven van wetsvoorstellen, de spreektijd van parlementariërs, de uitzending van debatten op televisie, het afleggen van de parlementaire eed, het woordgebruik en de kledingvoorschriften.

Om met dat laatste te beginnen: parlementsvoorzitter Ismail Kahraman (AKP) heeft een hekel aan het zwarte pak en de stropdas die hij geacht wordt te dragen. Als islamist ziet hij die als symbolen van ‘westerse kledij’. Dat uniform is niet langer verplicht.

Andere veranderingen zijn verstrekkender. Zo wordt de tijd om een onderwerp te bespreken in het parlement teruggebracht van veertig naar veertien minuten. De parlementariër die het onderwerp aankaart, krijgt vijf minuten, en drie andere partijen krijgen ieder drie minuten om te reageren. Ook mogen parlementariërs niet langer „posters, spandoeken en andere dingen meebrengen die het werk van het parlement verstoren”.

Onder de nieuwe regels zullen geheime stemmingen tot het verleden behoren. Met steun van twintig parlementariërs zal een stemming voortaan openbaar zijn. Volgens critici is dit bedoeld om partijdiscipline af te dwingen en dissidente stemmen te verhinderen. Tijdens de stemming over het presidentiële systeem lieten AKP’ers tijdens iedere stemronde zien welke keuze ze hadden gemaakt – een schending van de regels want het was een geheime stemming.

Daarnaast worden tv-uitzendingen van debatten sterk ingekort en mogen parlementariërs niet langer debatten live uitzenden via sociale media. Dat is een klap voor de oppositiepartijen, die nauwelijks zendtijd krijgen van de regeringsgezinde nieuwszenders. Om hun toespraken in het parlement toch onder de aandacht te brengen, gebruikten ze vaak video-apps zoals Periscope. Die video’s werden grif gedeeld via sociale media, een van de weinige plekken waar nog ruimte is voor kritiek.

De ingrijpendste verandering gaat over welke termen parlementariërs mogen gebruiken in het parlement. Woorden die kunnen worden opgevat als een belediging van „de constitutionele orde” of „de gezamenlijke geschiedenis van de Turkse natie”, en woorden die ingaan tegen „de ondeelbare integriteit van de Republiek Turkije en haar regeringsstructuur” zijn voortaan verboden. Ook het bekritiseren van historische gebeurtenissen is niet meer toegestaan.

Vanwege de brede formulering kunnen veel zaken hieronder vallen. Dat geldt zeker voor de ‘Armeense genocide’, voor ‘Koerdistan’ en ‘Koerdische provincies’, termen die vaak worden gebruikt door de pro-Koerdische partij HDP – tot woede van nationalisten. Parlementariërs die zulke woorden toch gebruiken, worden tijdelijk geschorst en moeten tweederde van hun maandsalaris inleveren.

Volgens de oppositie raakt het parlement door de nieuwe regels zijn functie als primaire plek voor publiek debat kwijt en wordt het gereduceerd tot stempelmachine van het presidentieel paleis. „De opstellers van dit voorstel hebben zich met name gericht op de momenten waarop parlementariërs zich uitspreken en daadwerkelijk de publieke opinie beïnvloeden”, zei een parlementariër van de sociaal-democratische partij CHP. Een ander: „Dit is een zwarte vlek op de Turkse democratie.”