Stellen zoeken verbinding met mdma bij kaarslicht

Liefde Mdma is vooral bekend als partydrug, maar sommige stellen gebruiken het af en toe als relatietherapie.

Illustratie Astrid van Rooij

Waar andere stellen een weekendje weg gaan als de dagelijkse ergernissen de overhand krijgen, sluiten Barbara (27), die niet met haar achternaam in de krant wil, en haar vriend zich een avondje thuis op met een zakje mdma. De drug helpt hen om zich weer verbonden te voelen, om onderwerpen te bespreken die ze normaal achterwege laten om de ander niet te kwetsen. Onder invloed van mdma staan ze veel opener voor wat de ander zegt. Meestal zien ze na zo’n avond verliefd de zon opkomen en blijft de wederzijdse aantrekkingskracht erna nog een tijdje hangen. Ze doen dit zo’n vier keer per jaar, als de dagelijkse sleur in hun driejarige relatie tot een climax komt.

Ze behoren tot een groep mensen die mdma gebruikt als ‘relatietherapie’. De afgelopen 25 jaar is het mdma-gebruik in Nederland gestegen, maar de bekendste gebruikers blijven jongeren die de drug – meestal in de vorm van een xtc-pil – gebruiken om hard te feesten.

Dat mensen een verliefd gevoel krijgen van mdma is al langer bekend. In de jaren tachtig leidde dit tot het ‘instant marriage syndrome’. Mensen die elkaar nog nooit gezien hadden, gebruikten samen wat van het kristal en renden de volgende dag naar het stadhuis vanwege dat o zo kloppende verliefde gevoel. In een stadje in Colorado werden daarom T-shirts en bumperstickers geprint met de tekst: „Don’t get married for six weeks after XTC!”

Mdma is een (illegale) drug die ervoor zorgt dat mensen meer empathie voor anderen voelen, zegt Kim Kuypers van de Universiteit Maastricht, die al vijftien jaar onderzoek naar mdma doet. „Door die empathie kunnen ze zich meer inleven in de ander. Mensen voelen zich ook heel verbonden door de drug, al weten we nog niet wat het onderliggende biologische mechanisme is van die verbondenheid. Het creëert een gevoel van één zijn met anderen en het maakt mensen heel open.”

Om die reden verwachtte de Amerikaanse scheikundige Alexander Shulgin, die mdma in de jaren zeventig uit de vergetelheid haalde – in Duitsland werd mdma al in 1914 gepatenteerd – dat de drug in therapeutische setting gebruikt zou worden. In 1993 zei de inmiddels overleden Shulgin in een interview met NRC: „Dat warme, open en heldere gevoel leek me niets voor de dansvloer; dat het een rage is geworden, heeft me verbaasd.”

In de jaren 80 bij de therapeut

Tussen 1980 en 1985 zette een aantal therapeuten in de VS mdma in tijdens relatietherapie. Kim Kuypers: „In therapie is mdma het middel dat mensen meer kan openstellen, angsten wegneemt en het vergemakkelijkt om een band te ontwikkelen met de therapeut.” In 1985 stopte dit echter, omdat de drug in de VS werd verboden: mdma werd als partydrug xtc steeds populairder, voor de overheid reden mdma te classificeren als harddrug.

Gebruiken ze mdma op een feestje, dan gaan ze op in de muziek. Thuis met z’n tweeën gaan ze op in elkaar

Sinds begin deze eeuw is het wetenschappelijk onderzoek naar therapeutisch mdma-gebruik weer toegenomen. Rond 2008 verschenen de eerste positieve resultaten van het onderzoek naar mdma als hulpmiddel in de behandeling voor psychische aandoeningen als angststoornissen en post-traumatische stressstoornis (PTSS). Volgens voorzitter Joost Breeksema van de onafhankelijke stichting OPEN die wetenschappelijk psychedelisch onderzoek stimuleert, zijn de resultaten positief gebleven. Als dat zo blijft kan mdma over zo’n vijf jaar wellicht legaal gebruikt worden voor mensen met PTSS, verwacht hij. Mdma kan volgens hem „een zeer geschikt middel” zijn als ondersteuning tijdens relatietherapie. De vraag is of dit op korte termijn mogelijk wordt. „Een relatieprobleem is geen stoornis die vergoed wordt, dus zal het onderzoek ernaar niet snel gefinancierd worden.”

In 2015 en 2016 zijn wel kleine onderzoeken gedaan die suggereren dat een pilletje op zijn tijd een liefdesrelatie kan verdiepen. Bij een onderzoek van de South Bank University in Londen gebruikten tien stellen die al ervaring hadden met mdma, de drug samen in een intieme setting. Ze durfden veel opener te praten over onderwerpen die ze normaal niet aanstipten, begrepen ze hun partner beter en waren vooral de mannen emotioneler. Deze effecten bleven ook nog een tijdje na het gebruiken aanwezig. Uit Amerikaans onderzoek onder 35 mensen bleek dat deelnemers met mdma intiemer en liefdevoller over hun naasten praten en ook meer woorden als ‘vriend’, ‘steun’ en ‘empathie’ gebruikten.

Illustratie Astrid van Rooij

Drugsonderzoeker Ton Nabben van de Universiteit van Amsterdam vermoedt dat ook in Nederland in de jaren tachtig werd geëxperimenteerd met mdma als relatietherapie. Maar dan vooral in de privésfeer, in kringen van new age-adepten of binnen de destijds populaire Bhagwan-beweging. „Dat het middel door heruitvinder Shulgin als ‘penicilline voor de ziel’ werd beschouwd, sprak veel mensen aan.” Omdat de drug hier in 1988, bijna direct nadat hij was overgewaaid uit Amerika, al illegaal werd, was het niet mogelijk om beroepsmatig te experimenteren met mdma in een therapeutische setting.

Tegenwoordig gebruiken mensen de drug nog steeds thuis, volgens Nabben. Hoeveel thuisgebruikers mdma speciaal nemen om hun relatie op te krikken, weten Nabben en het Trimbos-instituut niet. Nabben: „Wat we wel duidelijk zien is dat de groep die ooit mdma gebruikte, toeneemt. De twintigers van toen zijn inmiddels vijftigers.” Hoe ouder de gebruiker wordt, hoe groter de kans dat hij of zij het thuis neemt in plaats van op de dansvloer. Dus verwacht de drugsonderzoeker dat het thuisgebruik de komende jaren toeneemt en een stijgend aantal mensen de drug zal gaan gebruiken voor meer therapeutische doeleinden. „Dat zijn natuurlijk niet alleen maar romantische koppels. Laatst sprak ik een vrouw van zestig die op aanraden van haar dochter thuis mdma had genomen met haar vriendinnen. Die hebben de avond van hun leven gehad: ze hadden nog nooit zo vrij en open met elkaar gepraat. Ze zagen ineens duidelijker de patronen in hun vriendschap.”

Wat yogaën, wat vrijen

Een veel voorkomende misvatting is volgens Nabben dat alleen de drug een drugservaring bepaalt. „Dat is onjuist. In de wetenschap spreken we van drug, set, setting: die factoren hebben alle drie invloed op de ervaring.” „Gebruikt een persoon mdma in een romantische omgeving, dan ga je eerder op een dieper niveau praten en vrijen, misschien wat yogaën.”

Dat herkennen Barbara en haar vriend. Gebruiken ze mdma op een feestje, dan gaan ze op in de muziek. Thuis met z’n tweeën gaan ze op in elkaar. Voor een optimaal resultaat steken ze kaarsen aan, zetten rustige muziek op en drinken ze geen alcohol – „anders zijn we alles wat gezegd wordt de volgende dag vergeten”.

Naderhand voelt de avond als een reset van hun relatie. Dat komt ook omdat ze acties koppelen aan hun gesprekken. Een voorbeeld? „Mijn moeder is vrij vaak ziek”, zegt Barbara. „Mijn vriend liep al maanden met het idee in zijn achterhoofd dat ik ook vast ziek zou worden, dat hij de rest van zijn leven voor mij moest zorgen. Tijdens een avondje mdma durfde hij dat pas uit te spreken en alleen door het uitspreken besefte hij al dat het belachelijk was.” De volgende dag maakte hij een stappenplan voor als die gedachtes weer opkwamen, „zodat dit soort ideeën in de toekomst niet meer zo’n impact op hem hebben.” Hun ‘mdma-avondjes’ voelen ook als een reset omdat de aantrekkingskracht verdiept. Want na een open gesprek wordt ook de seksuele sfeer heel open.

Nemen we in de toekomst allemaal een pilletje om de schwung in onze relatie te houden of terug te krijgen? Op de bank bij de relatietherapeut in ieder geval nog lang niet, denkt Breeksema van Stichting OPEN. Niet zo erg, vindt Barbara, thuis is toch intiemer. Een therapeut zou alleen handig zijn om vertrouwd te raken met de drug. „Je moet op zo’n avond juist kunnen doen wat je wilt. Je broek uittrekken bijvoorbeeld. Dat gebeurt niet met een therapeut erbij.”