Cultuur

Interview

Het vervuilde water van de Ganges in Kanpur, India.

Foto: Danish Siddiqui/Reuters

Is de Ganges nog te redden?

Rechters van India’s belangrijkste millieurechtbank bepaalden dat aan de vervuiling van de heilge Ganges nu echt een eind moet komen. Dat lijkt een onmogelijke opdracht.

De priester van een kleine Shiva-tempel aan de oever van de Ganges heeft zojuist een bad genomen in de heilige rivier. Hij schuifelt terug naar het godshuis. Water druipt uit zijn lange baard en van zijn magere, ontblote bovenlijf. Om zijn knokige heupen kleeft een doorweekte omslagdoek. „De mensen zijn de rivier vergeten”, zegt hij. „Ze doen hun behoefte aan de oevers, bij mijn tempel. Ze gooien al hun rotzooi in het water. Wat moeten ze anders? Zie jij hier vuilnisbakken, of wc’s?”

Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Een Hindu gelovige neemt een bad daar waar de Alaknanda rivier en de Bhagirathi rivier samenkomen. Samen vormen zij de Ganges.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters

Voor de hindoes is de Ganges een godin die bescherming geniet van Heer Shiva, een van de drie belangrijkste hindoe-godheden, die Ganga Mata (Moeder Ganges) liet nestelen in zijn lange zwarte lokken. Van daaruit laat zij haar heilige water door de uitgestrekte Noord-Indiase vlakten stromen. De Ganges is vierduizend kilometer lang en biedt irrigatie- en drinkwater aan ruim 400 miljoen mensen. Hindoes geloven dat een bad en in Ganga Mata de zonden weg wast.

Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Een man zit naast een beschadigd standbeeld van de Hindu godin Kali in Haridwar, India.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Hindu-gelovigen steken de Ganges over in Varanasi, India.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Foto: Danish Siddiqui/Reuters

De rivier is echter een van de meest vervuilde op aarde. Het rioolwater van 118 Indiase steden wordt erop geloost, en door rituele crematies aan haar heilige oevers komen as en mensenresten in het water terecht. Het grootste probleem vormen de industrieën die chemisch afvalwater op de rivier lozen. Vooral de verffabrieken in Varanasi en de leerlooierijen in Kanpur brengen de Ganges ernstige schade toe.

Een riool komt uit in de Ganges in Mirzapur, India.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Gekleurd leer ligt te drogen bij de oevers van de Ganges. Leerlooierijen zijn een van de boosdoeners die Ganges zo vervuilen.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Een vuilnishoop langs de oevers van de Ganges.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Een baksteenfabriek aan de oevers van de Ganges in Raytala, ten zuiden van Kolkata.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters

Half juli bepaalden de rechters van India’s belangrijkste milieurechtbank dat aan de vervuiling nu echt een einde moest komen. In een ruim 500 pagina’s tellend vonnis droegen de rechters de autoriteiten op om in te grijpen langs verschillende delen van de rivier. Langs een lange strook in het noorden verboden de milieurechters elke vorm van bebouwing, „totdat de autoriteiten bepalen welke activiteiten wel en niet langs de rivier kunnen plaatsvinden”. De politie werd opgedragen om fikse boetes uit te delen aan wie nu nog rotzooi in de rivier gooit of zonder vergunning afvalwater loost. Per actie een bestraffing van 50.000 roepies (ongeveer 750 euro). Dat is voor armere Indiërs – het merendeel van de bevolking – op zijn minst een half jaarinkomen. Nationaal en internationaal werd het vonnis ontvangen als een mijlpaal.

„Er wordt al dertig jaar gepraat over het zuiveren van de Ganges, maar tot nog toe gebeurde er weinig”, zegt Rakesh Jaiswal. Met zijn organisatie Eco Friends zet hij zich al sinds 1993 in voor het behoud van de rivier. „Het laatste plan kwam zelfs uit de koker van de machtigste man van het land, onze premier, Narendra Modi. Maar kijk om je heen, wat is er van terecht gekomen?” We staan aan de oever van de rivier, op houten steigers. Twee mannen met bevlekte werkkleding en voddige doeken rond hun hoofd, zijn bezig gelooide huiden op het steigerhout vast te spijkeren, zodat ze kunnen drogen. We zijn nog geen kilometer verwijderd van waar de Shiva-priester een bad nam.

De Alaknanda en Bhagirathi rivieren vormen samen de riviermond van de Ganges.Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Een leerlooifabriek in Kanpur, India. Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Nabestaanden laten het stoffelijk overschot van een familielid te water in de Ganges waarna het lichaam ritueel wordt gecremeerd. Foto: Danish Siddiqui/Reuters

Jaiswal wijst naar het donkergekleurde water dat uit een zijkanaal stroomt. „Dat is het afvalwater van de leerlooierijen. Hier mengt het zich met het water van de Ganges. Een paar honderd meter verderop zie je die vieze kleur niet meer. Maar de chemicaliën zijn zo sterk, dat ze al het leven in dit deel van de rivier onmogelijk maken.”

De milieurechters hadden in hun Ganges-vonnis stevige kritiek op premier Modi. Hij had tijdens zijn verkiezingscampagne beloofd dat hij de rivier zou schoonmaken. Nadat hij zijn streng-hindoeïstische BJP-partij in 2014 aan een gigantische verkiezingsoverwinning had geholpen, stelde de partij na ampel beraad vast dat de heilige rivier in drie jaar tijd in haar oude glorie hersteld moest zijn. Terwijl de BJP aankondigde dat de rivier in 2018 in haar oude glorie zou zijn hersteld en er inmiddels ruim 1 miljard euro is besteed, schreven de rechters in hun juli-vonnis, dat „de toestand van de Ganges niet is verbeterd in termen van kwaliteit of op welke manier dan ook.”

De rechters kritiseerden met name het uitblijven van een oplossing voor de ruim 400 zeer vervuilende leerlooierijen in Kanpur. „Verplaatsen of sluiten”, was hun dringende advies – in dit geval geen order – aan de overheden.

Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Een beschadigd beeld van Hindu godin Kali.
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Foto: Danish Siddiqui/Reuters

Langs een open lozingskanaaltje met betonnen wanden spelen twee jongetjes. Unnelaag (5) en Sidhan (3) zijn broertjes, vertellen ze. „Onze vader is aan het werk, bij de Ganges.” Hij blijkt te werken in een leerlooierij. Uit het water van het kanaaltje stijgt een scherpe, chemische geur op. De broertjes laten zien waar ze wonen – honderd meter verderop, in een uit betonplaten opgetrokken huisje, pal aan het lozingskanaal.

Hun moeder Nilam Kateriya is bezig de geiten te voeren. Het grootste gevaar, zegt ze, is „het gas”. Ze doelt op de chemische dampen die uit het water opstijgen. „Soms is het zo erg dat onze ogen en kelen in brand lijken te staan. Ze zeggen dat er soms mensen aan dood gaan. De dampen zijn echt heel gevaarlijk.” Verhuizen kan niet. Het gezin leeft van een armzalig inkomen. Zou ze willen dat de leerlooierijen verdwijnen? „Nee, want dan heeft mijn man geen werk meer”, zegt ze. „En waar moeten we dan wonen?” De grond waarop haar huisje staat behoort aan een looierij.

Jaiswal wil graag hoopvol zijn, maar zijn lange ervaring maakt hem sceptisch. „Bij eerdere pogingen was ook de Nederlandse overheid betrokken, via ontwikkelingshulp. Nederland bouwde in Kanpur een uitstekende zuiveringsinstallatie. Maar die is nu in verval, niemand nam de verantwoordelijkheid hem te onderhouden toen de Nederlandse ingenieurs waren vertrokken.”

Uiteindelijk deed corruptie alle eerdere pogingen om de vervuilende industrieën aan banden te leggen de das om. De looierijen bieden werk aan twee miljoen mensen. Jaiswal: „Politici zijn bang kiezers te verliezen als hun maatregelen de werkgelegenheid aantasten. Als dan ook nog de looierijdirecteuren onderhands geld bieden om controles van hun fabrieken af te wenden, komt er weinig terecht van welke schoonmaakoperatie dan ook.”

Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Hindu gelovigen tijdens het avondgebed aan de oevers van de Ganges in Haridwar, India.Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Foto: Danish Siddiqui/Reuters
Hindu priesters zitten in een grot tijdens hun avondgebed op de oevers van de Ganges in Devprayag, India. Foto: Danish Siddiqui/Reuters