Jeanne Moreau: cool zinderende filmster

Jeanne Moreau 1928-2017

Met Jeanne Moreau sterft een van de laatste gezichten van de Europese artfilm. Elke stap die ze zette werd voortgedreven door de droeve zucht van een gepassioneerde ziel.

Filmster Jeanne Moreau luistert naar Miles Davis, die trompet speelt voor de film ‘Ascenseur pour l’ échafaud’ (1958) Keystone-France

Er is een prachtige serie publiciteitsfoto’s van de Franse actrice Jeanne Moreau en trompettist Miles Davis. Ze werden gemaakt ter gelegenheid van Ascenseur pour l’échafaud (Lift naar het schavot, 1958), de film waarmee Moreau eind jaren vijftig zou doorbreken en waarvoor Davis de muziek maakte. Melancholieke blaastonen die Moreau in deze nachtzwarte overspelthriller, een magische mix van film noir, vroege nouvelle vague en Franse politieke cinema, door de stad dragen. Elke close-up, elke stap die ze zet wordt voortgedreven door de droeve zucht van een gepassioneerde ziel die uit haar borst wil breken, op zoek naar haar geliefde. Ze verbeeldde niet alleen de pijn van haar rusteloze hart, maar van een naoorlogse generatie.

Videofragment met Jeanne Moreau in film ‘Ascenseur pour l’échafaud’

Er was denk ik geen actrice die ernstiger kon kijken dan de afgelopen weekend in haar Parijse woning overleden Moreau. Daarom is haar lach op deze foto’s met Miles Davis zo betoverend. Er is echte chemie tussen haar en Davis, hoe geposeerd ze ook zijn, hij met zijn trompet, zij met haar handschoenen en zijden kousen. Hun ogen schieten sterren. Er zijn verhalen te schrijven alleen al op grond van zo’n beeld. Ze gaan over het raffinement van de jeugd, over onschuld en erotiek, over het sprakeloze verlangen van het moment dat ze nog in zoveel films zou verbeelden.

Coole sensuele zindering

En dat is ook precies wat er gebeurt als je aan Moreau terugdenkt. Elk shot waarin ze te zien is, is een venster naar de wereld van de hele film. Door de rollen die ze kreeg en koos werd ze al snel de verbeelding van de naoorlogse coole sensuele zindering. Sterke vrouwen, met verborgen hartstochten, verwikkeld in gecompliceerde verhoudingen, zoals in het scandaleuze Les amants (1958); tegenover Marcello Mastroinanni in La notte (1961); en natuurlijk Jules et Jim (1962), François Truffauts vrijgevochten driehoeksverhouding.

Trailer van film ‘Jules et Jim’: twee mannen die houden van één vrouw

Geen Brigitte Bardot, haar tegenpool met wie ze eenmaal optrad als circusduo in de komedie Viva Maria!, waarin ze in een fictief Latijns-Amerikaans land verwikkeld raakt in erotische en revolutionaire perikelen.

Ze was ongenaakbaar, trots, koppig. Wars van nostalgie, vertelde ze in 2001 aan The Guardian. Leven is risico’s nemen, zei ze. En als we naar haar kijken dan worden we deelgenoot van het gevaar dat leven heet. Ze werkte met alle grote Europese regisseurs, was te zien bij Luis Buñuel (de sociale satire Dagboek van een kamermeisje, 1964) en trad op in Rainer Werner Fassbinders laatste film Querelle (1982).

Affaires

Maar even makkelijk maakte ze dankzij haar Engelse moeder en goede beheersing van de taal de overstap naar de overkant van de oceaan. Orson Welles, met wie ze diverse films zou maken waaronder de Kafka-verfilming The Trial (tegenover Anthony Perkins, 1962) en Chimes at Midnight (1967), noemde haar ooit de grootste actrice van haar tijd. Die regisseurs betoverde ze zoals ze haar publiek magnetiseerde, met velen had ze achter de schermen affaires. Ze trouwde en scheidde twee keer. Eerst met de Franse filmmaker Jean-Louis Richard, vader van haar zoon, acteur Jérôme Richard. Later met de Amerikaanse regisseur William Friedkin (bekend van The Exorcist). Ze wilde blijven werken tot ze neerviel, schreef ze in haar biografie. En dat deed ze. In het theater, waar ze ooit begon. En met steeds weer nieuwe generaties regisseurs op zoek naar de onschuld van een oude ziel.