‘Gucci’ Grace Mugabe neemt het op tegen de generaals

Zimbabwe

De stokoude Robert Mugabe kan nauwelijks nog functioneren. Achter de schermen wordt gevochten om zijn opvolging.

President Robert Mugabe en zijn vrouw Grace zijn aanwezig bij een partijbijeenkomst. Foto Philimon Bulawayo/Reuters

De openbare optredens van de Zimbabweaanse president Robert Mugabe zijn symbool geworden voor zijn leiderschap en de toestand van zijn land. Afgelopen zaterdag kon de 93-jarige president met moeite het podium beklimmen van de plaatselijke universiteit in Chinhoyi, in zijn geboorteprovincie Mashonaland West.

Terwijl zijn vrouw Grace vanaf het spreekgestoelte de vijanden van haar echtgenoot onder vuur nam, zakte Mugabe onderuit op de leren bank, en dommelde hij in met zijn bril op de punt van zijn neus. „Dit breekt toch je hart? Waarom doen ze dit Mugabe aan?”, vroeg de Zimbabweaanse krantenuitgever Trevor Ncube zich af op twitter.

In die vraag zit veel van Zimbabwe’s twijfel. Wie is in Zimbabwe eigenlijk de baas? Is dat de stokoude Mugabe, die zijn toehoorders bezwoer dat hij „niet aan het doodgaan is” en niet van plan is af te treden: „Ik ga nergens heen”. Of hangt de bejaarde president aan iemand anders touwtjes? Wie regisseert wie?

Mugabe zinspeelde eerder op krachten achter de schermen door zijn legergeneraals te waarschuwen tegen bemoeienis met de politiek van de de regering van Zanu-PF . Die bemoeienis staat volgens Mugabe gelijk aan „een staatsgreep”. „Het geweer dient de politiek te volgen, niet andersom”, zei Mugabe op een bijeenkomst van de vrouwenliga van zijn partij. Zijn vrouw Grace moedigde hem daar aan zo snel mogelijk een opvolger aan te wijzen. De tijd begint te dringen: Zimbabwe gaat volgend jaar naar de stembus.

De generaals

Mugabe heeft zijn macht te danken aan zijn generaals. Ze hielpen hem de boerderijen van witte boeren in te nemen na een verloren referendum, eind jaren negentig. Ze ritselden met grof geweld de uitslag van verkiezingen die hij dreigde te verliezen, zoals in 2008. Toen hij nog premier was begin jaren tachtig, sloeg de beruchte Vijfde Brigade een dreigende opstand in de zuidelijke provincies van Matabeleland neer. Daarbij vielen naar schatting 20.000 doden. Die brigade werd aangevoerd door Mugabe’s huidige vice-president Emmerson Mnangagwa. Mnangagwa wordt gezien als de favoriet van de generaals.

Mnangagwa’s belangrijkste obstakel op weg naar het presidentschap is Mugabe’s echtgenote. De kansen van Grace werden nooit hoog ingeschat. Grace (51) is te jong om een rol te hebben gespeeld in de onafhankelijkheidsstrijd. Ze was Mugabe’s secretaresse en minnares tijdens zijn eerste huwelijk met de later overleden Sally. In Zimbabwe staat ze vooral bekend om haar voorliefde voor winkelen in Singapore: Gucci Grace.

Terwijl de gezondheid van haar echtgenoot verslechtert, eist Grace steeds meer ruimte op. Mugabe’s directe aanval op de bemoeienis van de generaals wordt in Zimbabwe uitgelegd als steun van de president voor de ambities van Grace. Met hulp van zijn vrouw zou Mugabe over zijn graf kunnen blijven regeren. Zoals Grace begin dit jaar zei:

„Als God op een dag besluit dat Mugabe doodgaat, dan zal zijn lijk op het stembiljet staan. Mensen zullen voor het lijk Mugabe stemmen.”

Wat ze bedoelde was: de dynastie Mugabe, waarin zij koningin is.

Wie knippert het eerst?

Die ambities staan gelijk aan hoogverraad, vindt de leider van de oorlogsveteranen, de mannen die eind jaren zeventig de onafhankelijkheidsstrijd voor Mugabe uitvochten. „Dit is onacceptabel en ongrondwettelijk”, zei hij. Hij vindt dat ze de partij moet worden uitgezet.

Zo is nu de sfeer in de hoogste kringen van Zimbabwe. Mugabe kon altijd op het leger vertrouwen als hij in problemen zat. Nu is zijn grootste probleem het leger zelf, en is er niemand om hem te redden. „Een militaire staatsgreep gebeurt wanneer de dictator de dreiging van zijn leger onderschat”, schrijft de oppositiekrant Zimbabwe Independent. „Dit is een oog-in-oog confrontatie. De vraag is nu: wie knippert het eerst met zijn ogen?”