Alles werd anders in Barcelona na de Spelen van ’92

Barcelona 1992

Precies 25 jaar geleden werden de Olympische Spelen van Barcelona gehouden. Het succesvolle evenement veranderde de stad voorgoed.

Zonaanbidders op de stranden van Barcelona. Hotel W torent erboven uit. Foto Manu Fernandez/AP

Baaaaaarceloooonaaa!

De uithaal in het liedje van Freddie Mercury en Montserrat Caballé klinkt de Catalanen nog altijd als muziek in de oren. De hit was verbonden met misschien wel de meest succesvolle Olympisch Spelen uit de moderne geschiedenis: Barcelona 1992 (25 juli tot 9 augustus). „Je kunt serieus spreken van een tijdperk vóór en ná die Zomerspelen”, zegt de Catalaanse regiopresident Carles Puigdemont nu, 25 jaar later, in zijn regeringspaleis. „Barcelona liet zien dat de stad zich kon meten met andere wereldsteden. En op sportief gebied stonden er vele kampioenen op. We plukken daar nu nog de vruchten van.”

Overal in Barcelona zijn herinneringen aan de Spelen nog tastbaar. La Vila Olímpica is één van de grote trekpleisters van de Catalaanse hoofdstad. Bij het voormalige olympische dorp flaneren de talloze toeristen over het strand langs de Middellandse Zee. Of ze eten een visje aan de boulevard. Een paar kilometer verderop ligt het voormalige Olympisch Stadion Lluís Companys op de beroemde Montjuïc te schitteren in de zon. Aan de noordkant van de stad profiteert de wijk Vall d’Hebron nog altijd van de enorme injectie een kwart eeuw geleden. En in het westen wordt nog altijd historie geschreven in het Camp Nou van FC Barcelona waar Spanje in 1992 de gouden voetbalmedaille veroverde.

De eerste échte Spelen

Even buiten de stad, op het complex van de Universitat Autònoma de Barcelona, is het centrum voor Olympische Studies gevestigd. Directeur Emilio Fernández Peña waakt hier over de erfenis van de Spelen van 1992. Destijds was hij zelf actief als één van de dertigduizend vrijwilligers. „Het waren in vele opzichten de eerste echte professionele Spelen. Dan heb je het over hele grote sponsorcontracten, wereldwijde televisieuitzendingen en de deelname van profsporters zoals de Amerikaanse basketballers”, legt Fernández Peña uit. „Met name de zeer goede samenwerking tussen de centrale regering in Madrid, het regionale bestuur van Catalonië en de stad Barcelona was van groot belang. Die eensgezindheid is nu bijna niet meer voor te stellen, maar vanaf het eerste moment werd door iedereen ingezien dat dit een historisch evenement zou kunnen zijn.”

De openingsceremonie van de Spelen van 1992. Foto ANP

Maar ook de steun van de Catalaanse IOC-voorzitter Juan Antonio Samaranch werkte in het voordeel van Barcelona, dat bij de uitverkiezing in 1986 steden als Parijs en Amsterdam versloeg. Al snel daarna werd ‘het model Barcelona’ geboren. In totaal werd 6,5 miljard euro geïnvesteerd in de bouw van sportcomplexen en de aanleg van infrastructuur zoals een vliegveld, een ringweg, een jachthaven, stranden, en een tv-toren. Andere steden konden de succesformule niet kopiëren. Fernández Peña: „Het was duidelijk dat de Spelen voor de stad van blijvende waarde moesten zijn. Zoals eerder de wereldtentoonstellingen in 1888 en 1929 Barcelona veel hebben opgeleverd. De Spelen waren voor stedenbouwers en architecten een ideale mogelijkheid om de stad te moderniseren. En de Catalanen zagen hun kans schoon om zich na de onderdrukking van Franco aan de wereld te laten zien.”

In de binnenstad van Barcelona pakt de Catalaanse architect Guim Costa een leeg vel papier en met een paar pennenstreken schetst hij de situatie van dertig jaar geleden. Barcelona lag ingeklemd tussen twee vieze stinkende rivieren en een berg. De stad was ook nog eens met de rug naar de zee gekeerd”, vertelt Costa al tekenend. „In de wijk Somorrostro heerste in het verleden een totaal andere sfeer. Barretjes en restaurants hadden hun deuren aan de straatkant. Aan de achterkant werd het afval in het water gedumpt. Toen is besloten de rivieren te verschonen en stukken strand aan te leggen. Dat heeft voor een ware metamorfose gezorgd. Barcelona is nu één van de bekendste badplaatsen te wereld.”

Diversiteit van de stad

Verder werd in Barcelona de aloude structuur van verschillende dorpjes binnen de stad verstrekt door de sportaccommodaties in vier verschillende delen aan te leggen. „De enorme diversiteit van de stad is mede daardoor nog steeds de kracht van Barcelona. Iedere wijk heeft zijn eigen sfeer. En eigenlijk zijn er geen enorm rijke of arme buurten. Dat maakt dat de stad op vele plekken aantrekkelijk om te wonen of er te verblijven als toerist. Een nieuwe ringweg verbond alles met elkaar. Mijn vader stond in het verleden aan het hoofd van de afdeling toerisme in Barcelona. Hij brak er zich het hoofd over hoe mensen in de zomermaanden naar de stad gelokt moesten worden. Nu gaat de stad met acht miljoen bezoekers per jaar bijna ten onder aan het succes.”

De Spelen zorgden ook voor een enorme impuls voor de Spaanse topsport. Voorheen heerste in het Zuid-Europese land de gedachte dat grote kampioenen zelden achter de Pyreneeën geboren werden. Illustratief daarvoor waren de veelal matige prestaties van Spanje op Europese en mondiale eindtoernooien. Daar kwam in 1992 een einde aan. Het Dream Team van Johan Cruijff luidde het succesjaar in door de eerste Europa Cup I in de geschiedenis van FC Barcelona te winnen. Toen moesten de Spelen nog beginnen.

In Camp Nou won het olympisch elftal van bondscoach Luis Milla de gouden voetbalmedaille na een enerverende finale tegen Polen. Luis Enrique, Pep Guardiola en Albert Ferrer maakten deel uit van de gouden ploeg.

20.000 lopers deden afgelopen maart mee aan een marathon ter ere van de 25ste verjaardag van de Spelen in Barcelona. Foto Quique Garcia/EPA

Eerste grote Spaanse succes

Er stonden meer sporthelden op, 25 jaar geleden. Spanje veroverde in totaal 22 medailles, waarvan dertien keer goud. Tijdens alle Spelen daarvoor was het land niet verder gekomen dan 27 medailles. Nederland won in Barcelona twee keer goud (Ellen van Langen op de 800 meter en de springruiters), zes keer zilver en zeven keer brons. Spanje deed het vooral goed bij tal van kleinere sporten die profiteerden van financiële middelen die daarvoor altijd hadden ontbroken. Zo veroverde de Spaanse vrouwenhockeyploeg in Barcelona voor het eerst goud nadat het Duitsland versloeg in de finale.

Proftennisser Jordi Arrese veroverde een zilveren medaille in het enkelspel op het tenniscomplex van Vall d’Hebron. Hij kan zich de verloren finale tegen de Zwitser Marc Rosset nog helemaal voor de geest halen. Een meer dan vijf uur durende slopende vijfsetter. „We speelden onder verschillende omstandigheden. Zon, wolken, wind. Er gebeurde van alles. Het publiek stond vol achter mij. Ik kreeg mijn kansen, maar het mocht niet zo zijn. Toch was zilver voor mij een hoofdprijs.”

Blijvende mentaliteitsverandering

Voor Arrese waren de Spelen het hoogtepunt in zijn loopbaan. „Het was al magisch dat mijn eigen stad Barcelona zo’n groot evenement mocht organiseren. En dat ik dan ook succes mocht hebben maakte het extra bijzonder. Ik denk er nog vaak aan terug. De Spelen van 1992 hebben de Catalanen met trots vervuld. Die hebben voor een blijvende mentaliteitsverandering gezorgd. Alleen als je in jezelf gelooft dan kun je beste ergens in zijn”, stelt de voormalige prof-tennisser.

De voorbije 25 jaar is Spanje uitgegroeid tot een toonaangevend sportland. Het voetbalelftal werd wereldkampioen en veroverde twee EK’s, Miguel Indurain, Oscar Pereiro, Carlos Sastre en Alberto Contador wonnen de Tour de France, Fernando Alonso werd wereldkampioen Formule I, Rafael Nadal zegevierde op alle grandslamtoernooien en met teamsporten als handbal, volleybal, waterpolo, basketbal en hockey wist het land zich te meten met de top. De basis van de successen werden ten dele in 1992 gelegd. In Barcelona worden dezer dagen tal van evenementen georganiseerd die de herinnering aan de Spelen weer boven moeten halen. Barcelona van Mercury en Caballé kan zomaar weer een zomerhit worden.