NRC checkt: ‘Zeker helft foto’s op pedofiliesites gestolen van social media ouders’

Dat stond deze maand in LINDA.

De aanleiding

In het julinummer van tijdschrift LINDA. staat in de rubriek ‘Cijfers enzo’ dat „op pedofiliesites zeker de helft van de foto’s van kinderen gestolen is van social media van de ouders”. Context ontbreekt: Cijfers enzo is een verzameling statistische oneliners.

Waar is het op gebaseerd?

De stelling voert terug op een artikel in de Britse krant The Independent van 30 september 2015, laat eindredacteur Margot Jamnisek van LINDA. weten. In dat artikel komt een lid van een Australisch comité voor online veiligheid voor kinderen aan het woord, Alastair MacGibbon, die zegt dat onderzoekers op schimmige websites „tientallen miljoenen foto’s” hebben ontdekt van kinderen die alledaagse dingen doen, van zwemmen tot huiswerk maken. Onder die foto’s staan, aldus MacGibbon, verlekkerde of ronduit obscene teksten van „onbekenden”. Die halen de foto’s van sites als Facebook en Instagram, waar ouders het leven van hun kinderen tentoonspreiden.

En, klopt het?

Nee, aldus LINDA. „Het woordje ‘sommige’ is bij ons per ongeluk weggevallen”, zegt eindredacteur Jamnisek. „Dit gaat over sommige pedofiliesites’, niet over alle.” Inderdaad, The Independent heeft het in het artikel zelf over ‘certain paedophile websites’.

Opgehelderd. Maar dan nog. Klopt het dat pedoseksuelen foto’s van aangeklede kinderen van sociale media van de ouders halen en online herplaatsen?

Ja, dat gebeurt, zegt Ben van Mierlo, landelijk coördinator van het programma kinderporno en kindersekstoerisme van de Nationale Politie. „Pedoseksuelen zoeken online naar gelijkgestemden, die ze vervolgens privé hopen te ontmoeten om verboden materiaal uit te wisselen. Die online zoektocht is voor hen gevaarlijk: ze kunnen niet te expliciet zijn, want dan zijn ze strafbaar. Vandaar die onschuldig ogende foto’s, met onzedelijk commentaar. Zo laten ze weten: kijk, ik ben ook zo gestemd.”

In de collecties van kinderpornoverdachten treft de politie zowel seksfoto’s als onschuldige foto’s aan, zegt Van Mierlo. Hoe groot het aandeel van die onschuldige foto’s is op pedoseksuele sites, durft hij niet te zeggen. Sterker: „Ik durf niet eens een uitspraak te doen over het totale aantal van dat soort sites – daarvoor is het internet te groot.”

De onschuldige kinderfoto’s zijn inderdaad vaak afkomstig van sociale media, zegt Van Mierlo. „Als je foto’s van kinderen op Facebook zet zonder ze af te schermen, is het voor pedoseksuelen een koud kunstje om ze eraf te halen.” Het ligt voor de hand dat vooral ouders die foto’s plaatsen. Maar het vaststellen van de herkomst is niet bij elke foto mogelijk, zegt Van Mierlo. Het Facebookaccount waar een foto vandaan komt, is weliswaar te achterhalen, „maar het is niet altijd zeker dat het account van de ouders van het kind is”.

Waar haalt The Independent haar informatie dan vandaan? De krant baseert zich op een artikel in The Sydney Morning Herald. Daarin zegt onderzoeker Toby Dagg dat op één obscure site zeker 45 miljoen onschuldig ogende foto’s van kinderen stonden, waarvan „ongeveer de helft direct afkomstig leek te zijn van sociale media”.

De stelligheid van The Independent over „bepaalde pedofiliesites” is dus gebaseerd op een schatting over één website. De krant beweert bovendien dat de foto’s deels worden ‘gestolen’ van sociale media, maar voert geen bewijs aan. In de Morning Herald komt het woord ‘stelen’ niet voor. En terecht, zegt Van Mierlo: „Het overnemen van foto’s van een openbare site is volgens de letter der wet geen diefstal.”

Van Mierlo valt ook over de term ‘pedofiliesite’. „Wij maken een onderscheid tussen pedofielen en pedoseksuelen. Pedofielen hebben gevoelens voor kinderen maar ervaren wel een remming. Pedoseksuelen zetten die gevoelens om in actie.” Sites met plaatjes van kinderen zijn zo bezien geen pedofilie- maar pedoseksuele sites: „Als je online plaatjes deelt, is de remming deels al weg.”

Conclusie

Zeker de helft van de foto’s op pedofiliesites is gestolen van social media van de ouders, schrijft LINDA. Van stelen is geen sprake en het label ‘pedofiliesites’ is onzorgvuldig. Maar de politie vindt in de fotoverzamelingen van pedoseksuelen wél massa’s beelden die afkomstig zijn van sociale media – al dan niet van de ouders. Of die foto’s ‘zeker de helft’ van die sites beslaan, is niet bekend. Wij beschouwen de bewering als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt