Cultuur

Interview

Interview

West Wing lijkt decor van reallife afvalrace

President Trump moedigt medewerkers aan tot onderlinge rivaliteit. De afgelopen dagen escaleerde dit sluimerende gevecht snel. Welke facties strijden om de macht?

Toen Donald Trump in januari van dit jaar president van de Verenigde Staten werd, besloot hij zijn Oval Office in het Witte Huis anders in te richten. De donkerrode gordijnen van Barack Obama zijn verdwenen. De nieuwe gordijnen zijn goudkleurig. Het donkerbruine bureau, the Resolute Desk, dat alle presidenten – van John F. Kennedy en Ronald Reagan tot Barack Obama – gebruikten, staat er nog. Er staan nu stoelen omheen, want Trump houdt van bezoek. Zijn voorgangers stonden meestal alleen hun allernaaste adviseurs toe in het Heilige der Heiligen van de Amerikaanse democratie. Bij Trump staat de deur altijd open.

Rondom dit kantoor, in kleine, slecht verlichte kamertjes, werken de naaste medewerkers van Trump. De fameuze West Wing is in werkelijkheid een doolhof van gangen en kantoren, waar zelfs hoge adviseurs nauwelijks ruimte hebben voor een bureau. Dit is de ‘perfect afgestemde machine’, zoals Trump het ooit zelf noemde. Je ontloopt elkaar niet, zelfs je ergste vijand kom je voortdurend tegen.

Hier escaleerde de afgelopen dagen een sluimerend conflict tussen verschillende groepen volledig. Het leidde tot het gedwongen vertrek van Trumps woordvoerder, Sean Spicer, en Trumps stafchef, Reince Priebus. Minister Jeff Sessions van Justitie wordt voortdurend door Trump aangevallen op Twitter, wellicht in de hoop dat hij uit zichzelf opstapt. Er is een nieuwe stafchef, generaal John Kelly, die de chaos in het Witte Huis moet beheersen.

Dat zal nog niet meevallen. Vlak voor Kelly trad een nieuw hoofd communicatie aan, Anthony Scaramucci. De voormalige eigenaar van investeringsmaatschappij SkyBridge Capital viel meteen op door een journalist van The New Yorker te bellen, en leeg te lopen over zijn nieuwe collega’s. The New Yorker had eerder geschreven dat Scaramucci had gedineerd met Trump. Scaramucci wilde weten wie dit in de West Wing had gelekt. Toen hij geen antwoord kreeg, besprak hij zijn collega’s.

Over Priebus: „Reince is een fucking paranoïde schizofreen, een paranoiac.”

Over Steve Bannon, Trumps topstrateeg: „Ik ben geen Steve Bannon. Ik probeer niet aan mijn eigen pik te zuigen.”

Over zijn communicatieteam: „Ik ga iedereen elimineren, en we beginnen helemaal opnieuw.”

Het is gebruikelijk dat de West Wing bevolkt wordt door aartsvijanden. Barack Obama, geïnspireerd door het boek Team of Rivals over Abraham Lincoln, liet zich over economische zaken adviseren door medewerkers die tegengestelde ideeën hadden. Dat moest leiden tot prikkelend debat, en betere ideeën.

Maar dat is niets vergeleken met de West Wing onder Donald Trump. Tabloidkrant The New York Post, pro-Trump, beeldde de naaste adviseurs van Donald Trump af als deelnemers aan de realityserie Survivor. Groepen en individuen strijden om invloed op de president, meer macht, of gewoon om te overleven. Je kunt razendsnel uit de gratie vallen bij de president, ook als je altijd loyaal bent geweest. Minister Sessions van Justitie en strateeg Bannon maken nu mee dat loyaliteit altijd van beneden naar boven werkt, niet andersom. Zij worden publiekelijk door de president aangevallen – meestal een signaal dat je dagen geteld zijn.

Hoewel de chaos niet meer te controleren lijkt, moedigt Donald Trump de onderlinge rivaliteit juist aan. Een van de redenen dat hij Priebus ontsloeg, was volgens Maggie Haberman van The New York Times zijn conflictvermijdende gedrag. Priebus zocht niet de aanval nadat hij door Scaramucci beledigd was, en dat maakte Trump weer boos. Zoals Sarah Huckabee Sanders, Trumps nieuwe woordvoerder, zei:

„De president houdt van gezonde competitie, zoals altijd.”

Bondgenootschappen komen en gaan in de West Wing. Maar grofweg strijden deze groepen om de gunst van de president:

De New York-groep: adviseurs Jared Kushner en Ivanka Trump, hoofd communicatie Anthony Scaramucci, economisch adviseur Gary Cohn

Deze groep is oppermachtig. Dochter Ivanka Trump en schoonzoon Jared Kushner behoren tot de weinige adviseurs die boven alle kritiek verheven zijn. Kushner houdt kantoor vlak naast de Oval Office, Ivanka Trump zit een verdieping hoger. De bevoegdheden van Kushner zijn immens, hoewel hij geen enkele ervaring heeft als beleidsmaker. Zijn mening als adviseur over buitenlandse politiek telt zwaarder dan die van minister Rex Tillerson van Buitenlandse Zaken. De groep deelt een afkeer van Washington, en moedigt Trump aan ‘zichzelf te blijven’.

De Partijgroep (†): ex-woordvoerder Sean Spicer, ex-stafchef Reince Priebus

Met het vertrek van Sean Spicer en Reince Priebus is er weinig over van deze factie. Spicer heeft een lange staat van dienst als partijwoordvoerder, en Priebus was partijvoorzitter. Priebus hoopte Trump te ‘temmen’, en hem nuttig te maken voor de partij. Hij zou met zijn grote naamsbekendheid geld kunnen inzamelen en hij zou de Republikeinse agenda kunnen uitvoeren, door bijvoorbeeld de afschaffing van Obamacare te forceren. Dat is allebei niet gelukt en Trump neemt in zijn tweets afstand van de Republikeinen, die hij met ‘zij’ omschrijft, in plaats van ‘wij’. Hij verweet opstandige partijleden de invoering van een nieuw zorgstelsel te hebben gesaboteerd. Veel liefde is er nooit geweest tussen de Republikeinen en Trump. Maar na het vertrek van Priebus is de partij de greep kwijtgeraakt op de Oval Office. Dat betekent dat Trump nog meer dan voorheen zal afwijken van de partijlijn.

De generaalsgroep: minister James Mattis (Defensie), Nationale Veiligheidsadviseur Herbert McMaster, stafchef John Kelly

Deze kleine groep adviseurs probeert greep te krijgen op het buitenlandbeleid van Donald Trump. Ze zijn gekneed in een grote elite van Republikeinse haviken, die al decennia invloedrijk is in Washington. Ze willen dat Trump een hardere koers tegen Rusland vaart, koesteren de bondgenootschappen met westerse landen en moedigen een grotere militaire rol in Syrië aan. Trump heeft altijd ontzag gehad voor ‘de generaals’, zoals hij ze noemde. Maar in de praktijk blijkt vooralsnog weinig van hun invloed. Kelly is vooral benoemd tot stafchef om orde en discipline in de West Wing te brengen, niet als verlengstuk van de neocons. Toen Trump vorige week uit het niets een verbod op transgenders in het leger aankondigde, was deze groep daar vooraf niet in gekend.

De individuen: Steve Bannon, vicepresident Mike Pence, Kellyanne Conway

Hun ideeën verschillen. Maar in de West Wing is een los verband van individuen ontstaan, bestaand uit medewerkers die nergens echt thuishoren. Mike Pence, de laatste echte partijman in Trumps entourage, speelt een ingewikkelde rol. Hij is volstrekt loyaal aan Trump, maar bouwt in stilte aan zijn internationale profiel. Hij pleit voor sociaal-conservatieve hervormingen, soms met succes. Maar hij lijkt zich vooral stil te houden, wachtend op de dag dat Trumps presidentschap mogelijk voortijdig eindigt.

Steve Bannon was lange tijd de belangrijkste adviseur van Trump. De president verdedigde de huisideoloog, en omarmde Bannons standpunten over migratie, vluchtelingen en het inreisverbod. Maar Bannon raakte in conflict met Jared Kushner, en raakte uit de gratie. Dit weekend richtte Trump zich op Bannon, die veel aandacht in de pers krijgt als brein achter Trumps rechts-nationalistische campagneboodschap. Trump: „Ik vind het heerlijk om over al die ‘genieën’ te lezen, die zo belangrijk waren in mijn verkiezingssucces. Het probleem is dat de meesten niet bestaan. #Nepnieuws.”

Ook adviseur Kellyanne Conway moet blijven strijden om de gunst van de president. Ze is veel op televisie, maar de consensus onder West Wing-watchers is dat haar invloed minimaal is geworden. Conway laat zich nu vooral gelden als vredestichter. Op Twitter richtte ze zich zondag tot haar ruziënde collega’s:

„Volg het protocol, houd je ego in bedwang, eer de VS.”