Lieke Martens, het ideale rolmodel van Oranje

Het succesverhaal van Lieke Martens getuigt van de inhaalslag die het Nederlands vrouwenvoetbal heeft gemaakt. De Europese top wordt langzaam herschikt.

Lieke Martens tijdens de kwartfinale tegen Zweden, het land waar ze de afgelopen drie jaar gevoetbald heeft. Foto Vincent Jannink/ANP

Toen Lieke Martens in 2014 naar Zweden vertrok, was dat misschien wel het beloofde land voor een jonge voetbalster als zij. De Limburgse aanvalster was een jong en ambitieus talent, Zweden een bolwerk van emancipatie. De Zweedse regering bestaat uit nagenoeg evenveel vrouwen als mannen en een genderneutraal voornaamwoord kennen de Zweden al sinds 2012. Maar dat was voor Martens niet van belang. Haar ging het erom dat de emancipatie ook zichtbaar was in de Zweedse vrouwenvoetbal. Betere faciliteiten, goede salarissen, meer respect van mannen. Zo groen als het gras in Zweden was het nergens.

Toen nog wel. Nu, drie jaar later, heeft Martens haar succesverhaal verrijkt met een hoofdstuk dat getuigt van de veranderende verhoudingen in het Europese vrouwenvoetbal. Nadat ze haar club Rosengard uit Malmö enkele weken geleden vaarwel zei voor een droomtransfer naar FC Barcelona, zorgde zij er zaterdag voor dat Nederland op het EK afrekende met het land waar zij een topspeelster werd. Zweden voetbalde als een uitgerangeerd ensemble, Nederland als een topland in wording.

Professionalisme in Zweden

In Doetinchem kon je er ook de ironie van inzien dat de Zweedse vrouwen verbleekten bij de acties van een speelster die profiteerde van het professionalisme in hun competitie. Martens maakte de 1-0 en leverde een beslissende pass op weg naar de 2-0 van Vivianne Miedema. Haar spel: beter dan ooit.

Martens vliegt Vivianne Miedema en Shanice van de Sanden in de armen na de 2-0 tegen Zweden. Foto Vincent Jannink/ANP

Ondanks de 2-0 eindstand en haar dominantie in het veld analyseerde ze de verliezende partij met respect. „Want ik heb veel geleerd van een hoop meiden tegenover wie ik vandaag in het veld heb gestaan”, zei Martens.

De aanvoerder van de Zweedse ploeg, de 33-jarige Lotta Schelin, was het voorbije seizoen nog haar medespeler. „Maar zij worden inmiddels wel een jaartje ouder. Ze spelen al jaren met dezelfde ploeg. Bij ons spat de jeugdigheid ervan af.”

De gemiddelde leeftijd in de basisploeg van Zweden lag zaterdag op ruim 28 jaar, met name dankzij de inbreng van zes dertigers. Nederland telde met Anouk Dekker (30) maar één speelster in die leeftijdscategorie en scoorde een gemiddelde leeftijd van bijna 25 jaar. Zijn dertigers te oud om te schitteren in de finaleronden van een EK? Dat hoor je Martens niet zeggen. Maar wie vasthoudt aan routine, moet niet vreemd opkijken wanneer er een dag aanbreekt dat vers bloed de boel eens flink komt opschudden. In de uitverkocht Vijverberg leverde Nederland het bewijs.

Concurrentie voor Scandinavië

De zege van Oranje past in een trend die steeds zichtbaarder wordt in de hogere regionen van de UEFA-ranking. Na Duitsland werd die ranglijst altijd gedomineerd door de Scandinavische landen, die in nationaal verband profiteerden van het feit dat hun speelsters zich fulltime konden bezighouden met voetbal, wat uitzonderlijk was. In die tijd zou het ondenkbaar zijn geweest dat Nederland op één EK van Noorwegen, Denemarken en Zweden zou winnen. Nu niet meer, doordat er op meerdere plekken een vruchtbare bodem voor vrouwenvoetbal is gecreëerd.

Dat landen als Engeland, Frankrijk en Spanje inmiddels ook grote bedragen in het vrouwenvoetbal investeren, heeft geleid tot een inhaalslag waar ook Nederland van profiteert. Zoals Nederlandse speelsters altijd afhankelijk waren van een transfer naar Scandinavië om beter te worden, kunnen ze nu ook terecht bij clubs als Arsenal, Paris Saint-Germain en FC Barcelona. Dat zijn bovendien de clubs waar ze als kind al van droomden. Laat ze kiezen tussen het Zweedse Umea, Liverpool of Barcelona en het antwoord ligt voor de hand. Liever roem aan de Ramblas en de Mersey. Voetbalsteden pur sang.

„Met de bedragen die daar worden betaald kan Zweden niet concurreren”, zegt oud-international Kirsten van de Ven, die van 2010 tot 2015 in Zweden voetbalde. Megabedragen konden speelsters in Scandinavië nooit verdienen, maar het feit dat daar een volwaardig salaris werd betaald was lange tijd al uniek. De Braziliaanse Marta Vieira da Silva, meervoudig FIFA-voetbalster van het jaar, verdiende bij Rosengard zo’n 350.000 euro, maar dat bedrag werd mogelijk gemaakt door sponsoren. Een uitzondering.

Ideale plek om te ontwikkelen

Toch zou Van de Ven elk jong talent aanraden om dezelfde weg als Martens te volgen wanneer een club uit Malmö of Stockholm interesse toont. „Voor jeugdspelers is het een ideale plek om je te ontwikkelen, vooral vanwege het soort voetbal en de professionaliteit van de clubs. Echt, meteen gaan.”

Of het eng was om mijn vertrouwde omgeving te verlaten? Sowieso

Mede door de stappen die Martens heeft gemaakt is ze het ideale rolmodel waarmee de KNVB kan pronken. Niet alleen vanwege haar fraaie transfer naar Barcelona, ook vanwege haar deelname aan de talentacademies die de KNVB met enkele partijen heeft opgezet. In 2008 was ze een van de eerste speelsters in Nederland die het fulltime topsportprogramma van het CTO Talent Team volgde. Terwijl jongens altijd terecht konden in de opleiding van profclubs, was dit de enige academie waar meisjes naast hun schoolopleiding bijna fulltime met voetbal bezig konden zijn.

„Ik verliet mijn vertrouwde omgeving om ergens anders te voetballen en op een nieuwe middelbare school mijn vmbo-examen te doen. Of het eng was? Sowieso”, zei Martens hier eerder over in NRC. Maar beter werd ze wel.

EK-ster in wording

Deze investering in haar carrière, op vijftienjarige leeftijd, heeft Martens gemaakt tot wat ze nu is: EK-ster in wording. En in het verlengde van haar succes profiteert ook de KNVB. De bond plukt de vruchten van de scholen die destijds zijn opgezet. Ook Eindhoven heeft tegenwoordig een CTO Talent Team en de wens is dat er nog meer van deze academies worden opgezet. Hoe meer talentopleidingen, hoe beter het Oranje van de toekomst.

De grootste stappen zijn inmiddels gezet. Niet in de laatste plaats dankzij Lieke Martens, de vrouw die er bijna persoonlijk voort zorgt dat de top van het Europese vrouwenvoetbal wordt herschikt. Na de zomer wordt ze grootverdiener bij FC Barcelona, met een geschat jaarsalaris van zo’n twee ton. Zover is het nog niet. Na het demasqué van Zweden staat ze donderdag met Oranje in de halve finale. De elite is gewaarschuwd.