Maak ook eens een begroting voor je geluk

Toekomstplannen

Nu de overheid steeds minder voor ons regelt moeten we zelf de regie in handen nemen, vindt hoogleraar financieel management Dirk Brounen. „Wie het Zwitserleven nastreeft, moet wel tijdig gaan rekenen.”

Een student krijgt geen studiefinanciering meer, maar kan een lening afsluiten. Een oudere kan niet meer naar een bejaardenhuis, maar moet zich thuis redden. Het tijdperk van wederopbouw, verzorgingsstaat en meevallers uit de Groningse gasbaten ligt achter ons. In plaats daarvan zijn we beland in een periode van vergrijzing, hervorming en aardbevingsschade, aldus Dirk Brounen, hoogleraar aan de economische faculteit van Tilburg University en aan TIAS Business School. Samen met hoogleraar Kees Koedijk schreef hij het boek Nooit meer slapend arm. Het doel: mensen aansporen zich meer te verdiepen in hun financiële positie.

De vervelende boodschap dat we teruggaan naar de periode van vóór de verzorgingsstaat, is nog niet bij iedereen aangekomen, zegt Brounen. „Ik merk dat ouderen nogal eens boos worden op de terugtredende overheid: ze hebben het gevoel dat hun een recht wordt afgenomen. Maar zoals Rutte zei: ‘De overheid is geen geluksmachine.’ Dat geluk moeten we zelf gaan regelen.”

Wat moeten we daarvoor doen?

„Wie zo goed mogelijk verzekerd wil zijn van een financieel veilige toekomst doet er verstandig aan om een begroting te maken van zijn geluk. Schrijf eens op waarvan je droomt, nu en in de toekomst, en hang daar prijskaartjes aan. Helaas nemen de meeste mensen daar de tijd niet voor, druk als ze zijn met hun werk. Zij zouden er goed aan doen eens te bedenken waaróm ze eigenlijk elke dag weer hun best doen. Mensen die denken dat ze vanzelf kunnen gaan rentenieren na hun pensionering zullen óf te weinig óf te veel geld hebben.”

Dat is nogal een breed begrip, geluk...

„Geluk kan bijvoorbeeld zijn dat je vijf jaar eerder wilt stoppen met werken. Of dat je juist wilt doorwerken. Beide wensen hebben financiële gevolgen. Geluk kan ook zijn dat je na je pensionering veel wilt tuinieren. Dat kost minder dan veel reizen. En veel op de kleinkinderen passen, kost nóg minder. Maar ook de wens om je hulpbehoevende ouders die ver weg wonen niets tekort te laten komen door voor hen hulp in te huren, kan onderdeel van jouw geluk zijn. Of sparen voor je studerende kinderen zodat die zonder schuld aan hun werkende leven kunnen beginnen. Of een huis kopen voor je kind. Allemaal wensen die je kunt opnemen in de begroting van je geluk.”

De participatiesamenleving, waar we steeds meer zelf moeten regelen en bekostigen, heeft ook voordelen, blijkt uit uw boek.

„Zeker, in de participatiemaatschappij is er meer ruimte om je bucketlist af te werken. Je kunt meer eigen keuzes maken op het gebied van pensioen, wonen en zorg. Ik verwacht dat de overheid binnen enkele jaren meer ruimte creëert om de overwaarde van je huis – het verschil tussen de huidige waarde van je woning en je actuele hypotheekschuld – te gebruiken voor zorg of leuke dingen zonder dat je je huis hoeft te verkopen. In Frankrijk is het al heel normaal om bij twee ton overwaarde een ton op te nemen als aanvullend inkomen. Geld dat nu vastzit in stenen, kan dan gaan rollen.”

Niet nadenken over je financiële toekomst is zelfs gevaarlijk, schrijft u.

„Ja, wie het Zwitserleven nastreeft, moet wel tijdig gaan rekenen, want anders is het te laat en heb je geen tijd meer om geld opzij te leggen voor een grote reis of tweede huis. Veel Nederlanders koersen in financieel opzicht met de cruisecontrol aan af op een storm. De tijd dat het goed ging en vrijwel zeker steeds beter werd, is echt voorbij. Het door de overheid ontzorgde verleden heeft ons lui gemaakt. Maar hopen op een comeback van Willem Drees heeft geen zin.”

Hoe vroeg moet je beginnen met denken over geld?

„Zelf was ik er vroeg bij: als tienjarige hield ik al een boekje bij waarin ik opschreef hoeveel geld ik had en wat ik uitgaf, met grafieken en al. Nog steeds noteer ik elke week mijn saldi, zodat ik weet hoeveel geld ik in welk potje heb zitten. Eenmaal per jaar maak ik de financiële balans op en houd ik een kleine presentatie voor mijn gezin: wat kostte bijvoorbeeld het nieuwe tuinhuis? Want ik wil graag dat mijn kinderen van 11 en 13 bijtijds gaan nadenken over geld. Dat brengt wel het risico met zich mee dat ze aan iemand die zijn nieuwe badkamer laat zien, vragen: wat heeft dat gekost? Maar je loopt minder risico dat ze zich ontwikkelen tot financieel ongeletterden die niets begrijpen van geldkwesties.”

Je kunt wel geld opzij zetten voor dromen, maar zolang sparen niets oplevert, heeft het weinig zin.

„Als je dromen verder weg zijn dan drie jaar, dan is het inderdaad onverstandig om je geld op de bank te zetten. Dan wordt je spaarsaldo uitgehold door inflatie en vermogensrendementsheffing. Anderzijds, sparen is wel een heel veilige manier van geld wegzetten. Je hebt geen stress over instortende beurzen en vastgoed dat onder water komt te staan. Dus voor risicomijders is het prima. Al kun je je geld ook steken in een mooie reis of een vakantiehuisje, dan realiseer je alvast een stukje van je toekomstdromen.”

Dirk Brounen en Kees Koedijk, Nooit meer slapend arm (Business Contact), 17,99 euro.

Illustratie XF&M