Cultuur

Interview

Kees van de Veen

Blootlopers en surfers delen dit strandje

Serie

Blootlopers en surfers delen een strandje aan het Zuidlaardermeer: geheel in het zwart geklede mensen naast helemaal naakte personen. Niet ideaal, maar de ruimte voor buitenrecratie is nu eenmaal beperkt.

Aan de rand van het water, waar het zand modderig wordt, scheiden de snelle beslissers zich van de ontspannen twijfelkonten. Die laatste groep doopt eerst een teen in het water en gaat dan voorzichtig tot aan de heupen het meer in. De haastige recreant beent stevig door, totdat de weerstand van het water toeneemt en de bewegingen onvermijdelijk slomer worden.

Zo zie je dat op stranden in heel Nederland. Hier, aan de Groningse kant van het Zuidlaardermeer, is ook iets anders aan de hand. De gehaaste groep betreft voornamelijk windsurfers in zwarte wetsuits die plank en zeil het meer opduwen, terwijl het afwachtende type grotendeels naaktrecreant is. Dit is sinds een jaar het enige strandje van Nederland waar helemaal bedekt samengaat met helemaal bloot.

Nederlanders zitten elkaar nogal eens in de weg, met al dat recreëren. Op verschillende plekken zoeken vrijetijdsgenieters en beleidsmakers verwoed naar manieren om samen de beperkte ruimte te benutten. Op de Nederlandse wateren voeren in juli bijvoorbeeld agenten rond die normaal gesproken aan wal werken; zij zorgden er onder meer voor dat zwemmers en boten niet met elkaar in botsing kwamen. Langs de Vecht werd onlangs een bord met regels geplaatst voor amateurwielrenners, die in hun spandex-pakjes en met hun hoge snelheid menig fietspad onveilig maken. En kunnen barbecuers in het stadspark wel genieten van hun bier en vlees, nu sportievelingen op diezelfde plek in toenemende mate oefeningen komen doen in groepsverband? Deze week bezoekt NRC plekken waar recreanten met elkaar in aanraking komen.

Nederlanders moeten de natuur met steeds meer mensen delen. Sinds we in 1900 het recreëren onder de knie begonnen te krijgen, groeide de bevolking van 5,1 naar 17 miljoen inwoners. Daardoor is de hoeveelheid natuur en bos per inwoner in diezelfde tijd gedaald van 1.700 m2 naar 293 m2 in 2012. Als we de deur uit gaan, recreëren we het liefst in de buitenlucht. In één jaar gaan alle Nederlanders meer dan 908 miljoen keer de hort op, de natuur in, blijkt uit het trendrapport van het Centraal Bureau voor Statistiek. Augustus is de populairste maand voor recreatie in eigen land, dan onderneemt een Nederlander gemiddeld ruim 21 vrijetijdsactiviteiten buitenshuis.

Een botsing van genieters is er ook op het ‘surf-naaktstrand’ in Meerwijck, waar groepen die niet per se iets met elkaar te maken (willen) hebben, een strandje ter grootte van een half voetbalveld delen. De opmerkelijke samenkomst is het gevolg van burgerparticipatie die leidde tot gemeentelijk beleid.

Kees van de Veen

Onderbroekenlol

„Balletje?” Meta (51) heeft tupperware met hapjes bij zich. „Er brengt hier altijd wel iemand iets lekkers mee.” Goede kennis Henk (57) slaat dit keer af. Hij komt net aangelopen en trekt zijn blauwe boxershort uit. „Die heb ik zelf.” Onderbroekenlol hoort er een beetje bij, in deze „familie”. Dat is het groepje van een stuk of zes vrienden die met elkaar gemeen hebben dat ze met mooi weer graag naakt zonnebaden. Vandaag drinken ze witte wijn of blikken Schultenbräu-bier.

Ze zijn van het nuchtere soort. Over hun motivatie zegt Meta: „We willen het gewoon, klaar.” Naaktrecreanten verklaren in verschillende onderzoeken dat bloot zijn een speciaal gevoel van vrijheid opwekt. Meta’s vriendin, een 67-jarige vrouw met donker haar en roze lippen in een bloemetjesstoel, biedt verdere duiding: „Het geeft een bepaalde prikkel.” Zij komt hier altijd met haar man. „Straks zijn we thuis, drinken we nog naakt een glaasje in de tuin, en dan…”

Straks zijn we thuis, drinken we nog naakt een glaasje in de tuin, en dan…

„Je bloed wordt dunner, hè”, vult Meta aan. Ze impliceren dat je meer zin krijgt in seks, van een hele dag naaktlopen.

Nou moeten we niet denken dat zij op dit strandje aan elkaar gaan friemelen. Néé, dat zijn de anderen. „De cruisers”, zegt Meta veelbetekenend.

De cruisers – mensen die op zoek zijn naar seks, in de meeste gevallen mannen met mannen – zijn de belangrijkste reden dat surfers en naaktrecreanten hier nu samenkomen. De burgemeester van Hoogezand-Sappemeer besloot rond 2015 het naaktstrandje helemaal te sluiten. In dat jaar waren er vijf „heterdaadjes” geweest, waarbij seksrecreanten in actie waren betrapt. Er waren volgens de gemeente nog veel meer meldingen van ooggetuigen, maar die worden niet geregistreerd.

De burgemeester hoopte dat sluiting van het strandje het einde van seksrecreatie zou betekenen. De naaktrecreanten vonden dat hun toch al schaarse ruimte op deze manier werd bedreigd – in deze provincie zijn twee strandjes speciaal voor hen. De surfers, die verderop op een zandstrandje recreëerden zagen een kans. Zij waren niet helemaal blij met hun toenmalige plek. De zandkorrels kwamen tussen „het tuig” te zitten waardoor het sneller slijt, zegt fervent windsurfer Martijn (41). Op het naaktstrandje is juist veel gras. De surfers gebruikten deze locatie al regelmatig. De gemeente sloot een compromis: surfers en naaktrecreanten zouden een strand delen, zodat er sociale controle zou zijn.

De grote strandpuzzel

Bernd Huijser (54), twintig jaar werkzaam voor de NFN, vereniging voor naaktrecreanten, houdt zich in toenemende mate bezig met wat hij „zonering” noemt. „Kitesurfers, windsurfers, mensen met een paard, mensen met een hond – iedere doelgroep wil tegenwoordig zijn eigen stukje strand”, zegt hij. „En dan heb je nog Natura 2000, dat zijn die Europese richtlijnen om stukken landschap die de mens heeft ingepikt terug te geven aan de natuur.”

Kees van de Veen

Bij de indeling van de Nederlandse stranden gaan gemeenten, ondernemers en lobbyisten steeds opnieuw met elkaar in gesprek. Dat gebeurt vaak reactief: als de achterban ontevreden is of een bedrijf – bijvoorbeeld een strandtent – overlast ervaart, wordt de grote strandpuzzel opnieuw gelegd.

De belangenorganisatie voor naaktrecreanten, die 60.000 leden heeft, moet nu alerter zijn dan ooit, zegt Huijser. „Als je geen tegengeluid laat horen, nemen ze een vinger en daarna een hele hand.”

De windsurfers, waarvan er in Nederland naar schatting 40.000 zijn, hebben geen landelijke lobbygroep achter zich en moest het bij het maken van afspraken hebben van actieve beoefenaars.

Blootboetes

Seksrecreatie is een van de voornaamste bedreigingen voor naaktrecreatie. Ook in Delftse Hout werd een naakststrand opgeheven omdat er volgens de gemeente cruisers kwamen. Er werden boetes uitgedeeld aan mensen die – uit protest tegen de nieuwe regels – bloot bleven zonnen. Doordat zij de boetes niet betaalden, kwam de zaak voor de rechter. „De Hoge Raad heeft bevestigd: als je seksrecreanten wilt aanpakken is het sluiten van het naaktstrand geen goed middel.”

Maar werkt de tactiek van sociale controle, zoals ze op strand Meerwijck uitproberen? Martijn, die door vrienden Martijn Wind wordt genoemd, is hier bijna elke dag. Volgens de gemeente is het aantal meldingen van cruisers afgenomen, maar Martijn ziet ze nog regelmatig. Hij viste laatst tijdens het opruimen een „condoom vol sperma en met poep eraan” uit de begroeiing. Dat vindt Martijn storend, hij komt hier juist om zijn hoofd leeg te maken. Surfen voerde hem tien jaar geleden weg van zijn drank- en drugsverslaving. „Tijdens het varen ben je zo bezig met techniek en balans, dat er nergens anders ruimte voor is.” Het levert een gevoel van vrijheid op, zeggen ook andere aanwezige windsurfers.

Martijn Wind (links) van Windsurfing at Meerwijck in gesprek met Tjibke Tasma van naaktstrandje.nl. Kees van de Veen

Vorig jaar vond de feestelijke opening van ‘surf-naaktstrand’ Meerwijck plaats. Tjipke Tasma (58), die vandaag ook op strand Meerwijck zit, was erbij – als enige helemaal bloot, een beetje ongemakkelijk. Tasma is de beheerder van Naaktstrandje.nl. Op zijn site registreert hij sinds tien jaar nauwkeurig hoe het is gesteld met de naaktstranden van Nederland en welk weer er wordt verwacht. De verhouding naaktrecreanten en windsurfers moet ongeveer kloppen, zegt hij, terwijl hij zittend op zijn handdoek een mandarijn pelt. „Een naaktrecreant voelt zich ongemakkelijk als hij tussen het textiel moet zoeken naar een andere bloterik”, vindt Bernd Huijser van de NFN ook. Op deze zomerdag, dertig graden met een warme wind, klopt het precies. Veertien naaktrecreanten, dertien surfers. Met minder zonnig weer zijn er geen naturisten. En als het windstil is, blijven de surfers thuis.

Terreinen naakt houden

In de jaren tachtig kon je naaktrecreanten gerust „militant” noemen, zegt Huijser, die zelf in die tijd voor het eerst naar naturistenstrandjes ging. De recreanten waren gepassioneerd over hun rechten, die toen te wensen over lieten. Bloot zonnen in het openbaar viel toen nog onder de zedenwet. In 1986 veranderde dat. Sindsdien is het toegestaan op plekken die er „geschikt” voor zijn – die formulering biedt ruimte. Er zijn aan de Noordzeekust nu 37 naaktstranden en in het ‘binnenland’ 45. De gemiddelde leeftijd van de 60.000 NFN-leden is tegenwoordig 55 jaar.

Plekken in Nederland waar volgens de website naaktstrandje.nl naaktrecreatie plaatsvindt:

Tjipke Tasma is al twintig jaar niet met vakantie geweest in het buitenland. Hij heeft deze zomer vijf weken vrij en reist de Nederlandse strandjes af. Het liefst komt hij op Groene Ster, in Leeuwarden, op steenworpafstand van zijn huis. Om dat terrein naakt te houden, moest hij een paar jaar geleden flink zijn best doen. Psy-Fi, een psychedelisch trancefestival, wilde het strandje voor twee weken dicht hebben, zodat ze de ruimte konden gebruiken. Tasma ging met de gemeente in gesprek, die daarop in het voordeel van Tasma besloot. Deze week nog was Tasma bij een rechtszaak over de omgevingsvergunning van Welcome to the Village, een festival dat in de buurt van zijn lievelingsstrandje wordt gehouden. Hij wilde weten of zij een bedreiging kunnen vormen. „Nog niet, gelukkig.”

Natuurgebieden worden vaker geëxploiteerd, zegt Bernd Huijser. Vooral de laatste vijf jaar zijn er veel festivals in de buurt van naaktstrandjes. „Strandbeheerders hebben meer inkomsten nodig omdat subsidies zijn weggevallen, dus ik begrijp dat volkomen. Maar als er een naaktstrand door in het gedrang komt, springen wij ervoor.”

De windsurfers druipen het meer uit en achterop het strandje komt het rek voor de zeilen steeds voller te hangen. Meta kijkt naar de lucht achter zich. „Oh. My. God.” Donkere wolken pakken samen boven het meer. Ze laat haar half opgerookte sigaret in een leeg bierblikje vallen en vist haar onderbroek uit haar tas. „We gaan.” Zo denken de windsurfers er ook over.