Hoe Mark Zuckerberg flirt met politieke ambitie

Facebook-oprichter

Wil Mark Zuckerberg de politiek in? Geruchten over presidentiële aspiraties roepen bezorgde vragen op over zijn Facebook.

Facebook-topman Mark Zuckerberg tijdens een speech op Harvard University in Cambridge. Foto Lisa Hornak/EPA

De opvallendste ontwikkeling dit jaar bij Facebook is zonder twijfel de politieke transformatie van topman Mark Zuckerberg. De 33-jarige multimiljardair kon voor de afgelopen Amerikaanse verkiezingen zelden betrapt worden op een politieke mening. Zuckerberg stond bekend als typische, ietwat amorele Silicon Valley-ondernemer die nooit verantwoordelijkheid nam voor wat gebruikers op zijn platform deden en problemen steevast ontkende (nog maar een jaar geleden noemde hij de mogelijkheid dat nepnieuws de presidentsverkiezingen heeft beïnvloed „een nogal bizar idee”).

Dat veranderde na de overwinning van Donald Trump. Facebook lag onder vuur voor het verspreiden van nepnieuws en het veroorzaken van informatiebubbels, waarna Zuckerbergs toon drastisch veranderde. De techondernemer kon plots niet meer ophouden over het „verbinden van de samenleving”.

Zuckerbergs acties en uitspraken zijn zo politiek geworden dat er volop wordt gespeculeerd over een mogelijke gooi naar het presidentschap. De bewijzen? Neem bijvoorbeeld de recente, nogal politieke speech op de universiteit van Harvard waarin Zuckerberg pleit voor de invoering van een basisinkomen. Of het feit dat hij de oud-campagnemanager van Obama heeft aangenomen om zijn filantropische activiteiten te runnen. Maar wat vooral wordt gezien als teken van politieke ambities is Zuckerbergs voornemen om dit jaar alle Amerikaanse staten te bezoeken om met de lokale bevolking te praten – typisch iets wat een presidentskandidaat zou doen.

En dan is er ook nog het document dat Facebook vorig jaar bij de beurscommissie SEC deponeerde. Een clausule maakt het expliciet mogelijk voor Zuckerberg om bij het vervullen van „een publieke functie” terug te treden als topman en tegelijk de controle over het bedrijf te houden.

Zelf ontkent de op zes na rijkste persoon op aarde (geschat vermogen: 72,5 miljard dollar) het presidentschap te ambiëren. Waarop aanhangers van de ‘Zuckerberg for president’-theorie dan weer zeggen: dat doet elke politicus die zijn kandidatuur nog niet officieel heeft gemaakt.

Oprichters van vier van de vijf grootste techbedrijven ter wereld, in de Bloomberg Billionaires Index, gerangschikt naar bezit in miljarden dollars.

Graphic Studio NRC

Hoe dan ook is Facebook politieker geworden. Het bedrijf onderstreepte dat onlangs in een nieuw missie-statement. Stelde Facebook zich voorheen ten doel „mensen de macht geven te delen en de wereld een open en meer verbonden plek te maken”. Nu wil het bedrijf „mensen de macht geven een gemeenschap op te bouwen en de wereld dichter bij te elkaar brengen”. Zuckerberg formuleerde een aantal ambitieuze doelen waaraan Facebook wil bijdragen: „Armoede beëindigen, ziektes uitbannen, klimaatverandering een halt toeroepen, vrijheid en tolerantie verspreiden en terrorisme stoppen.”

Grote woorden, die makkelijk kunnen worden afgedaan als marketing. Na alle kritiek is het bedrijf er natuurlijk veel aan gelegen om haar imago op te poetsen. Zo zouden ook de geruchten over Zuckerbergs presidentiële ambities best de bijwerking kunnen zijn van een uitgebreide marketingcampagne.

Belangrijkste nieuwsbron

Toch is het niet gek dat mensen beducht zijn voor politieke ambities van Zuckerberg. Facebook is voor 44 procent van de Amerikanen de belangrijkste nieuwsbron. Wat let de topman het platform in te zetten voor een politieke campagne? Politici geven niet voor niets miljoenen uit om op maat gesneden advertenties onder zorgvuldig geselecteerde gebruikers te verspreiden – wat zou een toegewijd team met toegang tot alle Facebookdata dan wel niet kunnen? En wat betekent het voor de vrijheid van meningsuiting als Facebook haar eigen politieke doelen serieus gaat nemen? Mogen klimaatontkenners straks niet meer op het platform?

UvA-onderzoeker Tom Dobber, die promoveert op politieke campagnes op Facebook, maakt zich het meest zorgen over het gebrek aan transparantie bij Facebook. „Het enge is dat we niet precies weten hoe Facebook bepaalt welke verhalen gebruikers te zien krijgen, omdat het zijn algoritmes geheimhoudt. We weten dat Facebook een belangrijke informatiebron is voor twee miljard mensen en dat het daardoor heel machtig is. Maar we kunnen niet zien of het bedrijf nu al de boel manipuleert.”