Recensie

De Man Ray van Ceylon

Fotografie

Eigenlijk moest hij rechter worden, maar op zijn 24e besluit Lionel Wendt dat hij alleen maar wil fotograferen. Het Sri Lanka van de jaren dertig legt hij fascinerend vast.

Foto Lionel Wendt/Ton Peek Gallery

Een vrouw die met een gasmasker op haar nagels vijlt. Dat is geen standaardbeeld als het gaat om Ceylon, het huidige Sri Lanka. Hetzelfde geldt voor een foto van een vissersnet aan een boom dat eruit ziet als een grote, doorzichtige tent, waar op de achtergrond mensen als poppetjes onder staan. Wie aan het koloniale Ceylon denkt, ziet eerder beelden voor zich van hoeddragende witte mannen op olifanten of exotische beelden van muzikanten met een sitar in de hand en belletjes om de voet.

De ongewone beelden zijn van Lionel Wendt, een fotograaf van wie nu voor het eerst sinds 1950 werk te zien is in Europa. Huis Marseille laat in een tentoonstelling 140 vintage prints zien van deze in 1900 in Ceylon geboren fotograaf. Na zijn dood in 1944 waren alle negatieven vernietigd, maar de foto’s zijn er nog. Dat wil zeggen: deels.

Untitled. Foto Lionel Wendt/Ton Peek gallery

Eigenlijk was het de bedoeling dat Wendt iets in de rechterlijke macht zou gaan doen, zoals dat in de familie Wendt de gewoonte was. Lionel Wendt besloot echter anders: hij wilde concertpianist worden. Jarenlang studeerde hij in Londen. Daar maakte hij kennis met het werk van onder meer T.S. Eliot en Paul Verlaine, maar ook met de fotografie van bijvoorbeeld Man Ray. Wanneer hij op zijn 24e terugkeert naar Ceylon, slaat hij het pad in van de fotografie en neemt hij abonnementen op fototijdschriften.

In Ceylon is er geen opleiding die hem verder helpt zijn fotografie te ontwikkelen en Wendt wordt autodidact. Net als Man Ray wil hij de solarisatietechniek beheersen en het lukt hem wonderwel: rond de armen en benen van jonge mannen trekt hij karakteristieke witte lijnen. Soms legt hij het dagelijks leven in Ceylon vast, waarbij onduidelijk is of hij nu een nostalgisch beeld wil oproepen van bijvoorbeeld een ananasverkoper of dat het hem vooral om natuurschoon te doen is.

Mooie mannen

Maatschappelijk stelling nemen, doet Wendt niet in zijn foto’s – tenzij je de foto van maskers die verstrikt zijn in vertakte wortels als statement over prékoloniale cultuur en beperking wil interpreteren. Als je ziet wat voor technieken hij vervolgens loslaat op de foto’s, zie je dat het Wendt eerder gaat om het abstraheren van de werkelijkheid. Het opvallendst zijn daarbij de collages die hij maakt of wanneer hij zijn naam ‘schrijft’ met een gefotografeerd negatief dat de letters ‘LW’ toont.

Hij bracht het modernisme naar Ceylon, zoals een van de nawoorden vermeldt in de fraai uitgevoerde catalogus. Tegelijkertijd gaat het om het vastleggen van schoonheid, in het geval van Wendt vooral van mooie mannen. Wendt was homoseksueel en komt daar in zijn foto’s volmondig voor uit. Hoewel er ook enkele vrouwennaakten zijn, zijn het vooral de jongens die opvallen. Ernstig kijken ze, er kan geen lachje af. Soms zijn ze aan het werk, waarbij de foto zich concentreert op een gespierde torso. Andere keren zijn het de billen en rug van een jongen, of eentje dramatisch staand met een lendendoek om die in de wind wappert.

Untitled

Foto Lionel Wendt/Ton Peek Gallery
Untitled

Foto Lionel Wendt/Ton Peek Gallery
Foto Lionel Wendt/Ton Peek gallery

Dat Wendt zich onthield van stellingname blijkt ruim zeventig jaar na zijn dood een groot voordeel. De in veel gevallen goed bewaard gebleven foto’s tonen intrigerende tegenstellingen. Soms wel erg nadrukkelijk (mooie jongen in Jezusachtige pose, halfnaakte vrouw met arm bevallig over het hoofd) maar anderzijds z’n tijd ver vooruit. Vooral in de collagefoto’s, die misschien – wanneer hij in het Europese kunstmilieu genesteld was geweest – niet zo lang in de vergetelheid zouden zijn geraakt.