Recensie

De schoonheid van een slakkengang

Vergeet macho-kunst; op een buitententoonstelling in het Tilburgse Park De Oude Warande doet natuur actief mee, en vestigt zo je aandacht op de schoonheid van een blad of een slak.

Werk van Jasper Griepink

Het is maar een slak die naakt en slijmerig over het natgeregende bospad kruipt. Paul Cézanne wees ooit op de slak en zijn slijm, die je volgens hem moest vergelijken met de kunstenaar en diens schilderijen. Zo wilde Cézanne schilderen, vanzelfsprekend, als een slak die slijm produceert. Sinds Cézanne is het moeilijk nog onachtzaam naar een slak te kijken. En de Nederlandse kunstenaar Paul Geelen doet daar met zijn nieuwe werk nog een schepje bovenop.

In een laan met eeuwenoude beuken, in het spiegelpark ‘De Oude Warande’ in Tilburg, heeft Geelen hoog tegen de stammen luidsprekers opgehangen die versterkt het intieme geluid van een voortschrijdende slak weergeven. De wind ritselt in de bladeren, eekhoorntjes rennen met beukennoten, maar vooral klinkt er een bijzonder concert tussen de bomen: geklik, gesmak, getrippel, licht gekraak en geschuur, alsof kleefband wordt losgetrokken van een nat oppervlak. Untitled (ghostwritten), zoals het geluidswerk heet, is opgenomen in een dode kamer waar elk geluid behalve dat van de slakkengang is uitgebannen. Afgespeeld in dit park, vestigt Geelen met een kunstgreep de aandacht op datgene wat zo bescheiden voor je voeten beweegt.

Natuur is actieve medespeler

Ieder jaar organiseert Lustwarande, een door Chris Driessen geleid platform voor hedendaagse beeldhouwkunst, een buitententoonstelling in het park. Om de zoveel jaar wordt er groot uitgepakt. Dit jaar is er een editie die weliswaar klein is, met maar tien internationale kunstenaars, maar niet minder bijzonder. Dat komt omdat de natuur – zo veel bezongen in de kunst – nu eens niet als passief object, maar als actieve medespeler door de meeste deelnemende kunstenaars is opgevat.

Toefje verguld beukenblad

De natuur, dat is sinds de Franse filosoof Bruno Latour zijn Actor-netwerktheorie ontvouwde, een amalgaam van actieve elementen: niet alleen menselijke, maar ook niet-menselijke.

En onder die niet-menselijke krachten kun je planten, dieren, maar ook zand, stenen en rivieren rekenen.

In Remapping Nature, zoals de tentoonstelling heet, valt met name de bescheidenheid van de gebaren op. Vergeet de macho-kunst, en überhaupt beeldhouwwerken die de natuur pootje lichten en overschreeuwen in kleur, geluid en omvang. In De Oude Warande laat de Franse kunstenaar Lionel Estève een beukenboom glanzen door hier en daar een blad met een toefje te vergulden.

Zeger Reyers plaatst een geometrisch grid van kleutergrote kerstbomen onder hun veel grotere soortgenoten – en laat ze in een kunstmatige survival of the fittest leven of sterven. En de onderzoeker-kunstenaar-bioloog Henrik Håkansson toont een minimalistische, stalen balk, met zachte stukken hout aan beide kanten, waarin bijen hun eitjes kunnen leggen.

De schoonheid van een slak

Remapping Nature concentreert zich op duurzaamheid, op een toekomst die alleen met gemeenschappelijke krachten tot iets vruchtbaars kan leiden. En en passant vestigt de manifestatie de aandacht op schoonheid die de natuur gratis in zich vervat houdt en waar wij meestal achteloos aan voorbij lopen. Die schoonheid kan de vorm van een beukenblad aannemen of een doodgewone slakkengang zijn.