Cultuur

Interview

Interview

Deze vrouw is het nieuwe symbool van het Rif-protest

Nawal Ben Aissa

Ze is een van de aanvoerders van het protest aan de Marokkaanse kust. Ze vecht om vrouwen een toekomst te geven, „hier in de Rif, niet in Europa”.

Haar losse haren wapperen in de wind als ze met haar vier kinderen op het terras van Café Mira Mar gaat zitten. Nawal Ben Aissa (36) draagt een shirt met een afbeelding van volksheld Abdelkrim El-Khattabi. Haar opa vocht in de vorige eeuw onder hem tegen de Spanjaarden. Als aan Ben Aissa wordt gevraagd of zij nu de nieuwe leider van de protesterende Riffijnen is, lacht ze. „Ach, iedereen kent mij hier, maar de leider ben ik niet. De beweging vormen we allemaal samen”, zegt ze in het Berbers. „Ik ben misschien wel het gezicht van de vrouwen.”

Het is duidelijk dat ze op ieder moment afgevoerd kan worden naar de gevangenis in Casablanca.

Na de arrestatie van Nasser Zafzafi op 29 mei was de Hirak-beweging zijn aanvoerder kwijt. Van verschillende kanten worden nieuwe activisten naar voren geschoven, onder wie Ben Aissa. Tijdens protesten spreekt ze de Riffijnen toe. De Spaanse krant El País noemt haar „het nieuwe symbool” van het protest. Al snel daarna werd Ben Aissa gezocht door de politie, die haar om opheldering vroeg. Toen ze weer vrij kwam, schilderden sommigen haar af als ‘hulpje van de politie’.

Ben Aissa kan niets met die beschuldigingen. „Ach ja, zo werkt de propaganda van het regime. Dat probeert mensen in een slecht daglicht te stellen. Daar kun je je niet tegen verweren. Maar de mensen hier in Al-Hoceima weten wel beter, hoor. Ik krijg veel steun van andere vrouwen.”

Lees ook het gesprek van correspondent Koen Greven met Nasser Zafzafi, vlak voor zijn arrestatie: ‘Europese Marokkanen steunen onze strijd’, zegt de protestleider van de Rif

Analfabete moeders

Toen Ben Aissa voor een tweede keer verhoord werd, verdween de kritiek. Opnieuw kwam ze snel vrij. Maar het is duidelijk dat ze op ieder moment afgevoerd kan worden naar de gevangenis in Casablanca, waar een vijftigtal Riffijnen – onder wie Zafzafi – vastzit. „Bang ben ik daar niet voor”, zegt ze. „Ik maak me meer zorgen om mijn ouders. Maar mijn man en mijn kinderen waarschuwen me wel als ik weer wat op Facebook post. ‘Pas nou op’, zeggen ze dan. Ze kunnen kennelijk niet zonder mij.”

En weer is daar de lach van Ben Aissa. Ze wil zelf graag het symbool van ‘de vrije vrouw’ zijn. Maar daar valt geen geld mee te verdienen. Het gezin is afhankelijk van haar man, die in een van de honderden blauwe taxi’s rijdt. „Het is heel belangrijk dat vrouwen ook meedoen met de protesten tegen de overheid. Onze positie is heel erg moeilijk hier. Voor ons is er helemaal geen werk. Vrijwel al onze moeders zijn analfabeet. Mijn generatie is verder, maar studeren op een universiteit is er voor vrouwen hier niet bij. Scholing is van groot belang om verder te komen.”

Ben Aissa houdt met een schuin oog haar dochtertje in de gaten, dat met eenden in de tuin van het café aan het spelen is. „Het zou mooi zijn als zij een betere toekomst heeft dan ik. Hier in de Rif en niet in Europa. Daar vechten we voor. Binnen onze cultuur zijn veel vrouwen nog altijd niet vrij. Het is nog niet eens zo heel lang geleden dat de vrouwen hier door het regime werden verkracht. Die verhalen ken ik van mijn vader. Ik voel me wel vrij. En daar ben ik trots op. Ik gun andere vrouwen dat ook.”

Als het ene kopstuk wordt opgepakt, staat er vanzelf weer iemand op om het protest in de Rif in Marokko te leiden. De woede van de afgelopen maanden is geworteld in een lange geschiedenis van onrecht en achtergesteldheid.

Hopen op de koning

Dat ook vrouwen opgepakt kunnen worden, bleek uit de arrestatie van de jonge zangeres Silya Ziani (23). Ze wierp zich op als woordvoerder van de Hirak en werd op 6 juni gearresteerd. Ziani zou samen met andere activisten in hongerstaking zijn gegaan. „Ik zou haar graag bezoeken, maar dat is niet toegestaan. Alleen familie is welkom in de gevangenis.”

Deze zomer leven de Riffijnen van dag tot dag. Het leven van Ben Aissa is totaal veranderd. Haar gezicht is nu aan de Hirak-beweging verbonden. Ze draagt afwisselend shirts met de foto’s van El-Khattabi en Zafzafi. Als Ben Aissa zelf op de foto gaat, maakt ze steevast een overwinningsteken met haar vingers. Ze heeft haar hoop gevestigd op koning Mohammed VI. Zolang de échte leider van het land geen gebaar maakt, zal het onrustig blijven in het Rifgebied.