Column

Filmende robotdieren maken bijzondere beelden van dierlijk gedrag

Zap

De NPO zendt sinds dinsdag de natuurserie ‘Spy in the Wild’ uit. Dankzij filmende robotdieren zijn er bijzondere beelden van allerlei dieren te zien. Er blijven nog wel vragen over het maakproces.

Een babyrobotkrodil in de natuurserie 'Spy in the Wild' (EO).

Het robotbabyaapje is dood. Denkt de groep longoerapen. In werkelijkheid is het robotaapje kapot gevallen toen een van de dieren met hem wilde spelen, maar dat weten de apen niet. De groep verzamelt zich rond het levenloze robotbabyaapje. De apen omhelzen elkaar, knuffelen.

„Ze reageren net zoals wanneer hun eigen jongen doodgaan”, zegt de voice-over. Op de achtergrond klinkt vioolmuziek. „Een serene stemming maakt zich meester van de kolonie. Ze rouwen om het aapje en leven met elkaar mee.” Deze emotie is nog maar zelden waargenomen in de dierenwereld.

De beelden, die de makers van de natuurserie Spy in the Wild via filmende robotdieren maken, zijn dus nogal bijzonder. Veel lof viel de makers ten deel toen de serie begin dit jaar door de BBC werd uitgezonden. Sinds gisteren is hij ook op de Nederlandse televisie te zien.

Maar er is ook scepsis. Zo zei primatoloog Edwin van Leeuwen tegen NRC dat het geen rouwproces hoefde te zijn, dat de apen lieten zien: „Het kan even goed dat de apen reageren op iets dat nieuw, vreemd en eng is. De robot ziet er natuurlijk niet écht uit als een langoer, en hij ruikt al helemaal niet als een langoer.” Bovendien weten we niet hoeveel er in de beelden geknipt en geplakt is.

Misschien worden dus niet alleen de dieren geflest, maar de kijker ook. Toch wekken de beelden geen argwaan. Er is zo mooi gefilmd door de undercoverdieren, en van zo dichtbij, dat de kijker wordt meegezogen in de leefwereld van de dieren. Daarbij helpt het thema van de eerste aflevering, liefde, bij het vasthouden van de interesse.

De mens houdt er nu eenmaal van het eigen gedrag op dieren te projecteren. Kussende prairiehonden in Amerika, vechtende pinguïnmannetjes op Antarctica en parende schildpadden in Afrika. De neiging is groot om te denken aan hoe wij mensen met emoties als genegenheid, liefde en jaloezie omgaan. En als de kijker de vergelijking tussen mens en dier niet direct maakt, dan helpt de voice-over een handje.

De liefste beelden zijn van een chimpansee die een kitten heeft gevonden. Hij leg de kitten op zijn buik en aait zijn staart. Overal neemt de chimpansee het diertje mee naar toe. De kitten past precies in zijn handpalm. Als een bejaarde aap zijn nieuwe vriendje ruw benadert, beschermt hij hem onmiddellijk. Een overduidelijk teken van empathie, aldus, wederom, de voice-over.

Maar de gaafste scène is die met een moederkrokodil, drijvend in een Oegandese rivier. De close-ups van haar priemende ogen, gigantische bek en scherpe rijtanden wekken ontzag en afschuw tegelijk. En dan blijkt dat ze in haar bek haar babykrokodilletjes vervoert, samen met een paar happen zand. Ook de robotbabykrokodil neemt ze mee. Als haar kinderen worden aangevallen door een blauwe reiger, komt haar zware, logge lijf onmiddellijk in beweging. Echte moederliefde.

Eén vraag blijft tijdens het kijken wel opspelen: hoe hebben makers die robots ongemerkt kunnen plaatsen? Er wordt verteld dat de moederkrokodil haar eieren drie maanden dag en nacht bewaakt. Maar toch moet er op een onbewaakt ogenblik ook een babyrobot zijn geplaatst? Een uitleg na afloop van de aflevering, zoals David Attenborough zijn bekroonde serie Planet Earth eindigt, had de kijker een waardevol inzicht in het maakproces kunnen geven.

Yasmina Aboutaleb schrijft deze week de tv-recensies.