Cultuur

Interview

Interview

Sahra Muse: „Andere vrouwen zeggen: je gaat toch niet praten over vagina’s?”

Foto David van Dam

Laat je niet besnijden op je vakantie

Sahra Muse, hulpbaken voor vrouwen

Jaarlijks lopen veertig tot vijftig meisjes in Nederland het risico op vakantie besneden te worden. Sahra Muse probeert daar wat aan te doen.

Toen Sahra Muse een klein meisje was, speelde ze in haar Somalische geboortedorp altijd met twee buurmeisjes. Elke ochtend wachtte ze voor hun deur tot ze naar buiten kwamen, en dan was het spelen tot de zon onder ging. Maar op een dag kwamen ze niet. „Toen voelde ik al dat er iets niet helemaal goed was”, vertelt Muse nu, decennia later, in haar woning in Vlaardingen. ’s Middags kwamen ze niet naar buiten, ’s avonds ook niet.

De volgende ochtend werd er heel vroeg bij het huis van Muse aangebeld: nu was de vijfjarige Sahra zelf aan de beurt. „Binnen een week waren alle meisjes in de straat besneden”, vertelt ze. „Ik denk dat de besnijdster er speciaal voor had vrij genomen.”

In Nederland wonen zo’n 29.000 meisjes en vrouwen die besneden zijn, zo stelt kennisinstituut Pharos. De grootste groep, zo’n 5.000 meisjes, woont in en rond Den Haag, vooral in Escamp, Moerwijk en de Schilderswijk.

Meisjesbesnijdenis is sinds 1993 verboden. En sinds 2006 is het ook verboden meisjes die in Nederland wonen naar het land van herkomst te sturen om ze dáár te laten besnijden. Toch gebeurt dat nog steeds, bijvoorbeeld als meisjes op familiebezoek gaan in het land van herkomst. Veertig tot vijftig meisjes lopen elk jaar het risico dat dit gebeurt.

Door oma’s en opa’s wordt op de ouders ingepraat. Je wil toch dat ze netjes is?

Vaak gaan ouders niet al op vakantie met het voornemen hun kind te laten besnijden. „Het is sociale druk”, zegt Muse. „Door oma’s en opa’s wordt op de ouders ingepraat. Je wil toch dat je dochter rein het huwelijk ingaat? Je wil toch dat ze netjes is? Dat ze erbij hoort?” Bij besnijdenis wordt niet alleen de clitoris weggesneden, maar vaak ook een deel van de schaamlippen. In extreme gevallen wordt de vagina dichtgenaaid en maakt de man die op de huwelijksnacht zelf open. Het achterliggende idee: tot het huwelijk zal er in elk geval geen verleiding zijn tot seks, zodat het meisje helemaal ‘puur’ kan trouwen.

GGD Haaglanden is deze maand een campagne gestart om mensen van met name Somalische, Soedanese en Egyptische afkomst het risico te doen beseffen dat hun dochters tijdens hun vakantie naar het land van herkomst worden besneden. In de campagne wordt ook herinnerd aan de strafbaarheid van besnijdenis: op het besnijden van een meisje met een Nederlands paspoort of een vaste verblijfplaats in Nederland, of het opdracht geven daartoe, staat een maximale straf van twaalf jaar.

Jonge kinderen

Marisa Abdulgani houdt in het Haagse Haga Ziekenhuis elke maandag spreekuur voor vrouwen die besneden zijn. De bezoeksters, meestal drie of vier vrouwen, zijn vaak besneden tijdens een bezoek aan familie in het buitenland. Doorgaans zijn het vrouwen rond twintig jaar, maar er zitten ook kinderen tussen, die worden doorverwezen vanuit het consultatiebureau of de GGD.

Abdulgani, zelf opgeleid als verpleegster, probeert voor hen een mentorrol te vervullen. „De schaamte is heel groot binnen deze groep. Vrouwen durven er bijna niet over te praten.” Na het intakegesprek gaat Abdulgani mee naar de gynaecoloog voor het onderzoek. „Je kan deze vrouwen wel doorverwijzen, maar het is maar de vraag of ze dan echt gaan. Als ik erbij ben voelen ze zich al iets meer op hun gemak.”

Nederland Vlaardingen 17072017 - Portret Sahra Muse, strijdster tegen vrouwenbesnijdenis.
Foto: David van Dam

Ook Sahra Muse voelde schaamte en ongemak. Sinds ze in de jaren tachtig vanuit Somalië naar Nederland vluchtte, zet ze zich in voor bewustwording over meisjesbesnijdenis. Ze organiseert theatervoorstellingen en buurtavonden over het thema. Ze probeert moeders te overtuigen dat zij hun dochters niet moeten laten besnijden – wat veel moeite kost. „Dat komt vooral omdat het nog zo’n taboe is in onze gemeenschap. Als ik erover begin, zeggen de andere vrouwen: je gaat toch niet praten over vagina’s? De mannen zeggen: dat is jullie onderwerp, daar heb ik niets mee te maken.”

Ayaan Hirsi Ali

Begin deze eeuw vestigde VVD-politica Ayaan Hirsi Ali de aandacht op het probleem. Maar in de praktijk werkte die focus averechts, vertelt Muse. „Bij de GGD gingen ze ineens iedereen controleren.” Moesten alle Somalische kinderen die daar kwamen bloot. „Dat is in onze gemeenschap echt ongebruikelijk. Ons moet je eerst goed uitleggen wat er gaat gebeuren, en waarom.” Gevolg was dat niemand meer naar de GGD wilde. „Iedereen dacht: daar moeten de onderbroeken uit.”

Nog altijd is de communicatie met gemeenschappen als de Somalische lastig. „Op het gebied van seksualiteit en lichamelijkheid zijn Nederlanders een stuk uitgesprokener”, zegt Muse. Ze vertelt over een avond in het buurtcentrum voor Somalische vrouwen. Een Nederlandse vrouw presenteerde een workshop over anticonceptie. „Als – sorry – blanke vrouwen dat uitleggen, gaat dat veel te weinig subtiel. Dan wordt er een condoom omhooggehouden en schrikt de hele zaal zich rot.” Somalische vrouwen vinden het ordinair om over seks te praten. Ze worden er bang van. „Dat is ook een reden waarom veel vrouwen het moeilijk vinden om met hun besnijdenisklachten naar de GGD te gaan”, zegt Muse. „Ze associëren dat met soa’s en homoseksualiteit. Ze zeggen: ik ben toch niet vies?”

De vrouwen die als besnijdster werken, hebben volgens haar in de regel geen medische achtergrond

Ondertussen is het juist belangrijk dat besneden vrouwen bij een arts aankloppen, zegt Abdulgani. De vrouwen die als besnijdster werken, hebben volgens haar in de regel geen medische achtergrond. „Ze hebben dat gewoon afgekeken bij iemand anders. In de praktijk doen ze maar wat.” Besneden vrouwen hebben vaak vaginale klachten – ook als hun besnijdenis al jaren geleden is: hevige pijn bij seks en menstruatie, infecties, een onvervulde kinderwens. Abdulgani: „Door de besnijdenis kan een ontsteking ontstaan die doorgaat tot de eierstokken. Sommige vrouwen worden daar onvruchtbaar van.”

Bij Muse vallen de klachten nog mee, vertelt ze. „Mijn oma was tijdens de besnijdenis heel streng voor de besnijdster. Ze zei: daar mag je niet teveel wegsnijden, en daar ook niet. Ik ben haar nog steeds dankbaar.” Veel last van pijn heeft Muse daardoor na de besnijdenis nooit gehad, wel was ze voor een deel dichtgenaaid. Toen ze in Nederland trouwde liet ze haar vagina niet door haar man openen, maar door een arts. „Die arts was heel blij dat ik naar hem toe was gekomen. Veel vrouwen verminken zichzelf nog eens extra in de huwelijksnacht.”

Nu, in de zomer, is zowel Abdulgani als Muse gespitst op gezinnen die op vakantie gaan naar familie in het buitenland. „Bij de avonden die ik organiseer, geef ik folders mee waarin staat dat ouders tijdens de reis extra op hun dochters moeten letten”, zegt Muse. Als Abdulgani hoort dat een familie van plan is naar bijvoorbeeld Somalië of Eritrea te reizen, zorgt ze dat er vanuit de GGD iemand bij ze langs gaat om extra voorlichting te geven. „En als ze terugkomen worden de kinderen onderzocht.” Die voorzorg helpt, zegt Abulgani, „maar het voorkomt niet dat het toch nog steeds gebeurt”.