De overheid kan weinig doen om een school tegen te houden

Uitspraak Raad van State Demissionair staatssecretaris Dekker vindt het frustrerend dat een middelbare islamitische school in Amsterdam toch mag starten.

iStock

Hoe bewaak je de kwaliteit van scholen zonder aan de vrijheid van onderwijs te tornen? Die vraag is actueel door een uitspraak van de Raad van State woensdag. Demissionair staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) had een nieuwe islamitische middelbare school geen financiering mogen weigeren, omdat zijn argumenten hiervoor niet kloppen, zegt de Raad van State. Dekker moet zijn beslissing voor 1 augustus herzien, zodat de school komend schooljaar van start kan gaan.

„Ik vind het frustrerend dat deze school kan starten”, zegt Dekker in een reactie. „Ik heb nog altijd weinig vertrouwen in het bestuur.” Het schoolbestuur, de Stichting Islamitisch Onderwijs (SIO), heeft nog niet gereageerd op de uitspraak.

Dekker besloot uiteindelijk in 2016 om het bestuur, dat in 2011 aanvraag deed voor de oprichting van een middelbare school, geen geld te geven. Een van de bestuursleden – die eerder een islamitische school runde die moest sluiten wegens slecht onderwijs – deed in 2014 een steunbetuiging aan terreurgroep Islamitische Staat. Het bestuur nam daar volgens Dekker niet snel genoeg afstand van. Daardoor is hij er niet gerust op dat de school goed burgerschapsonderwijs kan geven – een wettelijk verplichte taak. Dat SIO vervolgens niet meewerkte aan een bezoek van de inspectie, versterkt die vrees.

Maar volgens de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State nam SIO wél snel genoeg afstand van de IS-steunbetuiging, zoals onder meer in notulen van een bestuursvergadering te lezen valt, die later aan Dekker zijn verzonden. SIO toonde zich uiteindelijk ook bereid mee te werken aan een onderzoek van de inspectie, indien daarvoor een wettelijke basis zou bestaan – maar daarop reageerde de inspectie niet.

Over de vraag of Dekker in dit geval überhaupt financiering had mogen weigeren, laat de Raad zich niet helder uit. Volgens Paul Zoontjens, hoogleraar onderwijsrecht aan Tilburg University, had Dekker dit niet mogen doen. Bij de vrijheid van onderwijs, artikel 23 van de grondwet, past een terughoudende overheid.

Inspectie komt pas later langs

Om een nieuwe school te starten moeten er voldoende leerlingen zijn en een maatschappelijk erkende richting. De inspectie komt pas langs als de lessen al begonnen zijn. „De staatssecretaris heeft geprobeerd de komst van deze school op oneigenlijke gronden tegen te houden”, vindt Zoontjens. „Wetende dat de wet hiervoor geen ruimte biedt.”

Datzelfde geldt volgens hem voor de gemeente Amsterdam, die eerder weigerde huisvesting voor de school te regelen. Door die beslissing zette de Raad van State in 2015 al een streep.

Volgens Zoontjens maakt de overheid gebruik van „gelegenheidsargumenten” bij het blokkeren van islamitisch onderwijs. „Er zijn al 25 jaar problemen rondom islamitische scholen. Men had allang een wettelijke bevoegdheid kunnen regelen daartegen op te treden.” Als dat niet gebeurt, zegt hij, wordt „de islamitische zuil in feite ongelijk behandeld ten opzichte van de christelijke zuil”.

‘Niet maatschappelijk gewenst’

Dat de overheid te weinig middelen heeft om een school vóór oprichting op kwaliteit te toetsen, constateerde de Onderwijsraad al in 2012. Er zouden voor de financiering van nieuwe scholen strengere eisen moeten komen, schreef de raad in een advies. Bijvoorbeeld dat het onderwijs moet passen bij de uitgangspunten van de rechtsstaat. Er zou ook ruimte moeten komen voor scholen met een bepaalde pedagogische visie.

Een voorstel van Dekker voor een wet die dat mogelijk moet maken, ligt nu bij de Raad van State voor advies. In die wet staan ook mogelijkheden om de kwaliteit van scholen al voor de financiering te controleren. In reactie op de uitspraak van woensdag zegt Dekker ook andere mogelijkheden te willen verkennen. Wat juridisch kan en mag voor de stichting van een school strookt in zijn ogen „niet met wat maatschappelijk gezien wenselijk is”. De nieuwe islamitische school kan rekenen op een snel bezoek van de inspectie, zegt Dekker.