Verzet tegen ‘taxi’ op zee voor migranten

Redding bootvluchtelingen

Vandaag moeten ngo’s die voor de Libische kust bootvluchtelingen oppikken, in Rome op het matje komen. Extreem-rechtse activisten beginnen acties tegen hen op zee.

Migranten aan boord van het schip 'Vos Prudence' van Artsen Zonder Grenzen. Het schip kwam de haven van Salerno binnen met 935 migranten - 792 mannen, 125 vrouwen (waarvan 7 zwanger) en 16 kinderen. Foto Cesare Abbate/EPA

‘Europese patriotten’ willen deze week op de Middellandse Zee acties beginnen om te voorkomen dat ngo’s opgepikte bootvluchtelingen naar Italië brengen. En de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken heeft deze ngo’s voor dinsdag bij zich ontboden omdat hij zich zorgen maakt over de verwijten dat die een informele ‘taxidienst’ voor migranten hebben opgezet.

De hulporganisaties die voor de kust van Libië actief zijn om te voorkomen dat migranten verdrinken, liggen zwaar onder vuur. Rome wil de ngo’s een gedragscode opleggen – als ze zich daar niet aan houden, mogen ze geen migranten meer naar Italiaanse havens brengen. Openbare aanklagers in Catania en Dresden zijn bezig met een onderzoek. Een officier van de Libische kustwacht beweerde tegen de Daily Mail dat er zakelijke belangen zijn tussen mensensmokkelaars en ngo’s. En de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Sebastian Kurz, van de centrum-rechtse ÖVP, roept dat er een einde moet komen aan „de ngo-waanzin”.

„Het is ongelooflijk waar ze ons allemaal van verdenken’’, zegt Axel Grafmanns, directeur van de Duitse organisatie Sea Watch. „Er wordt een campagne tegen ons gevoerd, door politici als Kurz en mensen van de CSU in Duitsland en Lega Nord in Italië. Ze hebben allemaal dezelfde argumenten, dat we zouden samenwerken met mensensmokkelaars. We hebben dat allemaal weerlegd, ook voor Italiaanse parlementscommissies. Maar nu nemen neonazi’s die argumenten over.’’

Alles documenteren

Dat laatste is een verwijzing naar de geplande nieuwe acties van leden van de Europese Identitaire Beweging, een extreem-rechtse groep die stelt dat massamigratie een bedreiging vormt voor de Europese identiteit en Europa daarom willen ‘verdedigen’. Activisten hebben in mei tevergeefs geprobeerd in de haven van Catania te voorkomen dat een schip van Artsen zonder Grenzen zou uitvaren. Nu hebben mensen uit Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Italië, Tsjechië en Engeland samen een schip gecharterd, de C-Star, waarmee ook zij naar de internationale wateren net voor de kust van Libië willen gaan. Hiervoor is via crowdfunding tot nu toe 140.000 euro opgehaald. De C-Star wordt deze dinsdag in Catania verwacht.

„We willen vooral vastleggen wat er allemaal gebeurt op zee’’, vertelt Patrick Lenart per telefoon vanuit Catania, leider van de Oostenrijkse tak van de ‘identitairen’. „We willen alles documenteren. De hulporganisaties zeggen dat ze daar zijn om mensen te redden, maar ze willen vooral migranten naar Europa transporteren. Dat willen we aan de wereld laten zien. Als je echt humanitaire hulp wilt verlenen, moet je voorkomen dat mensen een gevaarlijke reis op zee ondernemen en het risico lopen daarbij te sterven.”

In een ander telefoongesprek zegt Daniel Fiss, van de Duitse ‘identitairen’, dat ze ook actief willen samenwerken met de Libische kustwacht. „Misschien komen we ook wel in een situatie dat we mensen uit een gevaarlijke boot moeten redden, maar wij zullen hen dan overdragen aan de Libische kustwacht.” Lenart zegt dat ze ook informatie willen doorspelen aan de kustwacht als ze een rubberboot met migranten signaleren.

Dat leden van de Libische kustwacht zijn beschuldigd van wreedheden tegen migranten, doet hen niet van gedachten veranderen. Europese regeringen, zo redeneren ze, werken immers ook samen met de kustwacht, althans dat deel van de kustwacht dat hoort bij de eenheidsregering in Tripoli, die probeert haar gezag in heel het land te doen gelden. Ook Rome zegt dat ngo’s beter moeten samenwerken met de Libische kustwacht.

Foto Cesare Abbate/ANP
Foto Cesare Abbate/ANP

En het verwijt van neonazisme? „Wij zijn voor een gezond nationalisme, racisme zul je bij ons niet vinden”, zegt Lenart. En Fiss: „Wij zijn een ngo voor patriotten. De Heimat is belangrijk, de onderlinge verbondenheid doordat je dezelfde cultuur deelt. We willen de positiever verbondenheid met het eigene onderstrepen. Ik kan het ook niet helpen dat mensen ons in een ideologische reflex in een nazischema stoppen.”

Gedragscode

Lenart en Fiss zeggen dat ze informatie over de manier waarop ngo’s te werk gaan, zullen doorspelen aan „de autoriteiten”. Er worden van verschillende kanten vraagtekens gezet bij het optreden van sommige ngo’s – de openbaar aanklager van Catania heeft overigens laten doorschemeren dat zijn onderzoek zich niet uitstrekt tot twee zeer actieve ngo’s als Artsen zonder Grenzen en SOS Méditerranée.

Een vijftiental ngo’s die actief zijn in het gebied voor de kust van Libië, zijn deze dinsdagmiddag ontboden op het Viminale, het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken.

De Italiaanse regering heeft een gedragscode opgesteld. Belangrijke elementen daarin: een verbod om de territoriale wateren van Libië in te gaan; een verbod op het gebruik van lichtsignalen om hun positie aan te geven aan rubberboten die in problemen zijn; de verplichting Italiaanse agenten toe te laten aan boord om sneller medewerkers van mensensmokkelaars te kunnen identificeren en arresteren; en de verplichting om opgepikte bootvluchtelingen zelf naar een veilige haven te brengen in plaats van hen weer over te laden op andere schepen en zelf in het gebied te blijven.

Er worden vraagtekens gezet bij de financiering van reddingsoperaties van vluchtelingen en bij mogelijke contacten met smokkelaars in Libië. Lees daarover: Justitie Italië verdenkt ngo’s van hulp aan mensensmokkelaars in Libië

Rome heeft gedreigd geen toestemming te geven opgepikte migranten naar een Italiaanse haven te brengen als een ngo zich niet aan deze regels houdt.

Amnesty International en Human Rights Watch waarschuwen dat deze gedragscode neerkomt op het inperken van de zogeheten Search and Rescue operaties van ngo’s en daardoor mensenlevens in gevaar kan brengen.

Maar er is Italië veel aan gelegen de stroom migranten af te stoppen. Die loopt nu al tegen de 100.000, meer dan in het piekjaar 2016. Meer dan een derde is opgepikt door ngo’s. Minister Marco Minniti (Binnenlandse Zaken) was maandag in Tunesië, onder andere in de hoop een oud Italiaans plan voor opvangkampen in Tunesië en mogelijk ook Libië zelf nieuw leven in te blazen.

Grafmanns van Sea Watch wil de gesprekken over de gedragscode afwachten voordat hij commentaar geeft. „Ik maak me er wel zorgen over dat er steeds minder hulp beschikbaar komt voor mensen in nood’’, zegt hij. „Ook de Italiaanse kustwacht zou volgens die gedragscode verder van de Libische territoriale wateren moeten bewegen. Ik vrees dat er daardoor meer doden zullen vallen.”

Lees ook: Niemand kon op tijd te hulp schieten, over 29 migranten die van de kou stierven op de Middelandse Zee