Hoe komt het Indonesische parlement zo corrupt?

Indonesië

De voorzitter van het Indonesische parlement is aangeklaagd wegens corruptie. Zijn zaak is slechts het topje van de ijsberg.

Setya Novanto zwaait wanneer hij op 14 juli het gebouw van de KPK binnengaat. Foto Reuters / Hafidz Mubarak

Het werd de grap van de dag op Indonesische nieuwssites: „Wij gaan allemaal transparant en voorzichtig te werk.” Deze opmerking kwam van de voorzitter van het Indonesische parlement Setya Novanto in een interview. Hij benadrukte: in ons parlement is niemand corrupt.

Begin vorige week wees de onafhankelijke anticorruptie-autoriteit KPK Novanto als verdachte aan in een van hun grote lopende onderzoeken. Het gaat om een project dat alle Indonesiërs van een elektronische identiteitskaart had moeten voorzien.

Novanto is één van de sleutelfiguren in deze zaak, die de Indonesische overheid miljoenen heeft gekost. Hij zou 574 miljard roepia hebben gekregen (ruim 37 miljoen euro) voor zijn lobbywerk in het parlement. In de jaren 2010 tot 2012 zou Novanto hebben geregeld dat het project aanbesteed werd bij het bedrijf van de ‘juiste’ zakenman. Samen konden zij het budget verder opkrikken. Novanto heeft zijn autoriteit misbruikt, zei de voorzitter van de KPK.

Lees ook een eerder stuk over Setya Novanto en de deal die hij voorstelde aan vijfsterrenhotels in Jakarta: Zelfs parlement Indonesië is te koop

Het parlement is één van de onbetrouwbaarste en meest corrupte instellingen van het land, stelde non-profitorganisatie Indonesia Corruption Watch dit voorjaar opnieuw vast. Een „budgetteringsmaffia”, aldus Donal Fariz. Hij doet bij ICW onderzoek naar politieke corruptie. De bemoeienis van politici met aanbestedingen is uit de hand gelopen, zegt hij. „Dan dreigen ze dat ze de begroting alleen goedkeuren als de budgetten voor een bepaald project zó en zó hoog zijn. Ambtenaren en ministers geven hen daar de ruimte voor.”

Ook in de zaak waar Novanto nu voor is aangeklaagd, speelden veel méér politici een dubieuze rol, bleek uit de hoorzittingen die de KPK afgelopen maanden hield. Het onderzoek naar tientallen andere parlementariërs en bestuurders loopt nog.

Brave vriendje

Sinds de KPK is opgericht, in 2002, kreeg zij rond de tachtig landelijke parlementariërs veroordeeld. Hoe komt het Indonesische parlement zo corrupt?

Het is voor politici een kwestie van calculeren, legt Fariz uit. „Voor de politie of het Openbaar Ministerie hoeven ze niet bang te zijn, die hebben nog nooit een politicus gepakt voor corruptie.” Terwijl de politie de middelen er wel voor heeft, zegt hij. Ze kunnen telefoons aftappen, maar kiezen ervoor om dat niet te doen. De politie speelt liever „het brave vriendje” van de politiek, zegt Fariz.

Ondertussen worden de onderzoekers van de KPK – de enige instelling die wél iets aan de corruptie probeert te doen – bedreigd. In april werd de leider van het onderzoek naar de elektronische identiteitskaarten met zuur in zijn gezicht aangevallen. Het gebeurde tijdens zijn wandeling van de moskee naar huis – hij leeft nog.

Lees ook: Indonesische politici verdacht van corruptie 160 miljoen euro

Ook probeert het parlement de macht van de KPK in te perken. In april stelde het een speciale onderzoekscommissie tegen de KPK in. Er kwam kritiek op van burgers en juristen: de KPK viel juist als onafhankelijke instelling buiten het onderzoeksrecht van het parlement.

De commissie kwam er toch. Een groepje parlementariërs ging begin deze maand langs in de gevangenis bij voor corruptie veroordeelde rechters, politici, advocaten en ondernemers. Precies hén wilde de commissie eens vragen of de KPK wel volgens de regels handelt. Bizar, vindt Donal Fariz. „Alsof je aan opgepakte IS-strijders vraagt wat ze van de politie vinden.”

Dat de KPK nu Novanto aanpakt, zien Indonesische media als signaal: wij zijn onafhankelijk en zetten door. Parlementsvoorzitter Novanto is ook partijleider van Golkar, de tweede partij van het land. Golkar zit in de regeringscoalitie van president Joko Widodo en Novanto heeft zijn steun voor Widodo voor de presidentsverkiezingen in 2019 al uitgesproken. Widodo houdt zich tot nu toe stil.

Hoop houden

De KPK begint alleen een rechtszaak als ze genoeg bewijs heeft. Alle verdachten die zij afgelopen jaren vervolgde, zijn veroordeeld. Maar Novanto redde zich eerder uit beschuldigingen van corruptie. En hij zou goede banden hebben met hoge rechters.

Vorig jaar moest Novanto vanwege verdenkingen van corruptie tijdelijk aftreden. Dit keer mag hij aanblijven. Dat ziet Fariz van ICW als teken dat andere politici óók fout zitten. „Novanto kan dreigen: als ik weg moet, doe ik ook over jullie een boekje open.” Is geen van de 560 parlementariërs dan te vertrouwen? „Een hoge politicus zei me eens dat ik hoop moet houden. Hij schatte dat ‘maar’ tussen de 20 en 30 procent corrupt is.”