Omstreden wet van de baan na onverwacht veto Poolse president

Poolse rechtsstaat

Het burgerprotest lijkt succes te hebben: president Duda trekt twee omstreden wetten vooralsnog in.

Poolse mensen komen bijeen om te demonstreren op 23 juli 2017. Foto Agencja Gazeta/Jakub Orzechowski/Reuters

De Poolse president Andrzej Duda heeft maandag bekendgemaakt zijn veto te zullen uitspreken over twee omstreden wetten die de Poolse regering verregaande controle zouden geven over de rechtspraak. Hij maakte zijn besluit kenbaar tijdens een toespraak maandagochtend in het presidentieel paleis in Warschau. De oppositie onthaalde de ommezwaai als een overwinning en een bewijs dat burgerprotest helpt.

In zijn verklaring stelde Duda dat de Poolse rechtspraak weliswaar aan hervorming toe is, maar niet op de manier waarop regeringspartij PiS (Recht en Rechtvaardigheid) nu doet. Volgens Duda staan in het partijprogramma van PiS „geen programmapunten over controle over het Hooggerechtshof en evenmin dat de minister van Justitie zal beslissen wie rechter zal zijn en wie niet”. Hij verklaarde twee maanden tijd te willen nemen om de wetten te verbeteren.

Vorige week keurden het Poolse parlement, de Sejm, en de Senaat een omstreden wet goed waarmee PiS controle krijgt over de benoeming van de rechters van het Hooggerechtshof. De wet werd in aangepaste vorm aangenomen, nadat president Duda bezwaren had geuit. Een week daarvoor besliste het parlement al dat het voortaan zelf de 15 rechters van de Raad voor de Rechtspraak (KRS) – een college van 25 rechters en politici dat rechters benoemt en waakt over ethische regels – mag aanwijzen. Bovendien kreeg minister van Justitie Zbigniew Ziobro, tevens chef van het Openbaar Ministerie, de bevoegdheid om voorzitters van rechtbanken te ontslaan en te benoemen. De hervormingen leidden tot een storm van internationale kritiek.

De oppositie onthaalde het veto van Duda, dat volgt op dagen van protest in heel Polen, als succes voor de rechtsstaat. Katarzyna Lubnauer, fractieleider van oppositiepartij Nowoczesna, zei tegen persbureau Reuters: „De wet was geen hervorming, maar een inbeslagneming van de rechterlijke macht. Ik feliciteer alle Polen, dit is echt een groot succes”.

Met zijn onverwachte draai komt Duda tegemoet aan de zorgen van de oppositie, de Europese Commissie en van internationale experts over de scheiding der machten in Polen. De Europese Commissie dreigde vorige week met maatregelen indien Polen de wetten zou doorvoeren. Eurocommissaris Frans Timmermans dreigde onder andere met het ontnemen van het Poolse stemrecht in de Europese Raad. Met zijn besluit stuurt Duda aan op een confrontatie met regeringspartij PiS en zijn machtige leider Jaroslaw Kaczynski. Vicepremier Morawiecki zei in een reactie „teleurgesteld en verrast te zijn”.

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel werd Morawiecki abusievelijk als premier opgevoerd.