Miljarden planeten in de Melkweg zijn hun ster kwijt

Astronomie

In het Melkwegstelsel zijn tientallen miljarden planeten door botsingen of andere incidenten uit de baan rond hun ster geraakt.

Artist impression van een verweesde planeet NASA/JPL-Caltech

Tussen de sterren van onze Melkweg zwerven tientallen miljarden ‘verweesde’ planeten rond. Een kolossaal aantal – toch zijn het er minder dan tot nu toe werd aangenomen. Dat berekenden Poolse astronomen op basis van waarnemingen van het natuurlijke ‘lenseffect’ dat ontstaat als zo’n (onzichtbaar) object, vanaf aarde gezien, voor een ster langstrekt. Ze schreven er maandag over in een online publicatie in Nature.

Uit de waarnemingen en statistische berekeningen concluderen de onderzoekers dat in onze Melkweg, die ruwweg 200 miljard sterren telt, ongeveer 50 miljard Jupiter-achtige planeten zijn. Dat zijn grote planeten die vooral uit gas bestaan. Dat aantal is bijna tien keer zo laag als een eerdere schatting uit 2011. Wel lijkt het er op dat er ook een forse populatie van ronddolende aarde-achtige planeten, met een rotsachtig oppervlak, bestaat. De definitie van planeet is hier ruim gehanteerd, want formeel is een planeet alleen planeet als hij in een baan rond een ster cirkelt.

De grote vraag is waar al die eenzame planeten vandaan komen. Astronoom Simon Portegies Zwart, hoogleraar numerieke sterdynamica aan de Universiteit Leiden, heeft daar wel ideeën over. Samen met enkele collega’s werkt hij aan een publicatie over dit onderwerp.

„Er bestaan drie mechanismen waardoor ze ontstaan”, zegt hij. „Een planeet kan loskomen als zijn moederster iets ‘geks’ doet – ontploffen of een intense sterrenwind ontwikkelen. Ook interacties tussen planeten onderling kunnen ertoe leiden dat er planeten uit een stelsel worden weggeslingerd. Dat laatste kan ook gebeuren wanneer sterren elkaar ontmoeten. Ik denk dat de beide laatste mechanismen het belangrijkst zijn.”

Lees ook over de dramatische vroege jaren van ons zonnestelsel, die ruiger waren dan gedacht

De talrijke ontsnapte planeten vormen overigens geen bedreiging voor de aarde. „Misschien dat eens in de miljoen jaar een ronddolende planeet in de buurt van ons zonnestelsel komt, maar daar merken we niets van”, aldus Portegies Zwart. „De kans dat een andere ster rakelings langs scheert is groter en heeft veel meer gevolgen. Een ster heeft nu eenmaal veel meer massa dan een planeet.”

De Poolse astronomen gebruikten het principe dat licht onder invloed van zwaartekracht afbuigt. Wanneer een hemellichaam vanaf de aarde gezien precies voor een ster langstrekt, wordt die ster helderder. Dat duurt gemiddeld enkele weken. Omdat de ruimte heel leeg is, zijn zulke microlensgebeurtenissen zeer schaars.