Kunstproject: dakloze als ‘menselijke tamagotchi’

Homeless tracker

Voor 28.000 euro kun je een Londense zwerver ‘kopen’ en continu per app volgen. Kristian von Hornsleth wil mensen boos maken.

De Deense kunstenaar Kristian von Hornsleth (rechts) en enkele van de Londense zwervers die hij heeft uitgerust met gps-apparatuur, waardoor ze 24 uur per dag gevolgd kunnen worden. Foto Hornsleth

De dakloze man kijkt kwaad de camera in. „Kijk bozer!”, roept de Deense kunstenaar Kristian von Hornsleth op de achtergrond. „Kijk boos naar de samenleving die je in de steek heeft gelaten!” De opname, op YouTube te vinden, is onderdeel van Von Hornsleths nieuwe „ethische grenzen slopende” kunstwerk Hornsleth Homeless Tracker (HHT), dat in Londen wordt uitgevoerd.

Von Hornsleth heeft tien daklozen uitgerust met gps-apparatuur en smartphones en heeft ze getraind in het gebruik van sociale media. Nu verkoopt hij ze als „menselijke tamagotchi’s” voor zo’n 28.000 euro per stuk. Kopers kunnen ‘hun’ zwerver 24 uur per dag volgen via een speciale navigatieapp. Als de zwervers het een jaar volhouden, krijgen zij de helft van de opbrengst, zegt de kunstenaar.

Het project is zeer controversieel. Vijf galeries hebben een tentoonstelling rondom de homeless tracker afgewezen. Onterechte angst, zegt de kunstenaar in een telefonisch interview: „Het project is niets meer dan een spiegel die de absurditeit toont van de wereld waarin wij leven”.

Von Hornsleth zet introductievideo’s op YouTube. Daarin is bijvoorbeeld te zien hoe hij de locatie van ‘The Amazing Kevin’ achterhaalt en hem opzoekt. „Kevin is de casanova van de groep”, zegt Von Hornsleth. „Met scharrels door de hele stad. Ik hoor dat je een meisje in je tent hebt?”, vraagt hij. Kevin antwoordt dat zijn tent door de politie in beslag is genomen – en hoopt dat ze het meisje ook hebben meegenomen.

Introductievideo van ‘The Amazing Kevin’:

Implosie van de verzorgingsstaat

Von Hornsleth kwam naar eigen zeggen op het idee voor HHT toen hij door Londen liep en overal daklozen op straat zag liggen. „Het succes van een samenleving meet je af aan hoe de zwaksten worden behandeld, niet de rijksten”, zegt de kunstenaar. „Wat we hier zien, is de implosie van de verzorgingsstaat. We kunnen een mens op de maan zetten, maar we kunnen niet mensen van de straat houden.”

De homeless tracker borduurt voort op een eerder kunstproject van de Deen, het Hornsleth Village Project uit 2006. Daarvoor reisde de kunstenaar af naar een straatarm dorp in Oeganda en beloofde hij honderd inwoners een varken of een geit, op voorwaarde dat zij hun achternaam officieel lieten wijzigen in Hornsleth. Daarmee wilde hij de hypocrisie van westerse ontwikkelingshulp aantonen. De fototentoonstelling die na het project werd opgezet, heette We can help you, but we want to own you.

Documentaire over het ‘Hornsleth Village Project’:

Von Hornsleth wil heel nadrukkelijk het publiek boos maken. „Woede is belangrijk, omdat mensen dan vraagtekens zetten bij mijn ethiek”, zegt hij. „Ik hoop dat zij daarna kritisch zullen nadenken over de ethiek van zichzelf en hun maatschappij.”

Von Hornsleth omschrijft zijn project als het „privatiseren van de daklozen”. Hij richt zijn pijlen op de Britse politiek, die volgens de Deen behalve deregulering en privatisering geen andere manieren kent om sociale problemen aan te pakken.

Er is veel kritiek op de motieven van Von Hornsleth om op deze manier aandacht te vragen voor mensen aan de onderkant van de samenleving, zelfs vanuit hulporganisaties. Paul Noblet, van de Britse daklozenorganisatie Centrepoint, zei tegenover de Evening Standard over het kunstproject dat het goed is dat iemand de aandacht vestigt op het daklozenprobleem in de Britse hoofdstad. Maar hij is vooral kritisch: „Deze zeer serieuze kwestie kan door dit project worden overschaduwd door avant-gardistische sensatiezucht.”

Liefdadigheid? Keiharde business

Von Hornsleth zegt zelf steeds dat zijn project geen liefdadigheid is, maar keiharde business. „Zelfs hardcore ondernemers weten dat het gewoon slim ondernemerschap is om in armen te investeren. Wanneer ze uit de armoede getild worden, gaan deze mensen je troep kopen en krikken zij het binnenlands product op.”

Door zijn recente project is de kunstenaar naar eigen zeggen gefascineerd geraakt door de Londense daklozen. „Het zijn echt heel interessante mensen, maar ze zijn voor veel mensen onzichtbaar. Ik hoop hen zo zichtbaarder te maken.” Een antwoord op het probleem heeft Von Hornsleth niet. „Kunst kan alleen de hypocrisie tonen, niet oplossen”, zegt de Deen. „Mensen moeten dan bepalen waar zij staan.”