Iedere week een overstroming? Dat went

Klimaatverandering

Als de zeespiegel stijgt raken veel eilandjes vaak overstroomd. Moeten de bewoners weg? Ze passen zich liever aan, lijkt het.

Het eiland Pangapasan overstroomde 44 keer in 2016. Google

Vier Filipijnse eilandjes stromen sinds 2013, na een aardbeving in de regio, tientallen keren per jaar onder water. Toch willen de bewoners niet van hun eiland af en naar het vasteland verhuizen. Ze passen zich liever aan, bijvoorbeeld door meubels, vloeren en hele huizen te verhogen.

Dat hoorden en zagen wetenschappers die onderzoek deden op de eilandjes. Ze schreven er maandag over in het tijdschrift Nature Climate Change. Volgens de auteurs spreekt hun onderzoek de theorie tegen dat de komende eeuw een (al of niet gedwongen) migratie van tientallen miljoenen mensen op gang zal komen als gevolg van de stijging van de zeespiegel en veranderende klimaatpatronen.

Ze krijgen steun in een commentaar dat bij het artikel is geschreven door Dominic Kniveton, hoogleraar klimaat en samenleving aan de universiteit van Sussex. Volgens hem moeten overheden zich niet eenzijdig laten leiden door apocalyptische beelden van kwetsbare, op drift geraakte gemeenschappen. „Het narratief van gedwongen mobiliteit is sterk, maar het is veel te beperkt”, zegt Kniveton aan de telefoon.

De overweging van mensen om al dan niet te emigreren wordt volgens Kniveton niet slechts bepaald door een veranderend milieu, maar heeft economische, politieke, sociale en demografische wortels.

Het onderzoek ondermijnt ook een ander beeld: dat juist arme gemeenschappen slachtoffer zullen zijn van klimaatverandering. Maar je ziet dat ze zich goed redden

Dat laten de bewoners van de vier onderzochte Filipijnse eilandjes – Batasan, Bilangbilangan, Pangapasan en Ubay – goed zien. In 2013 werd het nabijgelegen, veel grotere eiland Bohol getroffen door een aardbeving. Die zorgde in de omgeving voor landverzakkingen. Sindsdien raken twee van de vier onderzochte eilandjes 135 dagen per jaar urenlang deels of geheel overstroomd, en bij de andere twee gebeurt dat 44 dagen per jaar. Bij zo’n hoog tij staat er dan 20 tot 43 centimeter water in veel straten en huizen. Daarmee vormen de vier eilandjes volgens de auteurs een illustratief praktijkvoorbeeld voor straks, als de zeespiegel hoger is. In haar laatste rapport (2013) voorspelt het VN-klimaatpanel IPCC voor het eind van deze eeuw een gemiddelde stijging van de zeespiegel van ergens tussen de 28 tot 98 centimeter.

In reactie op de nieuwe situatie verhoogden de eilandbewoners de vloeren van hun woning, soms met koraalsteen (de vier eilandjes liggen tussen twee koraalriffen), soms met puin. Op Ubay werden nieuwe huizen op stutten gebouwd. Meubels kregen verhoogde onderstellen, tuintjes werden verhoogd, net als de centrale weg op het eiland. Er kwamen meer installaties om regenwater op te vangen. Scholen bleven open – behalve tijdens stormen en orkanen – om de kinderen niet te veel lessen te laten missen. Kniveton zegt hierover: „Het onderzoek ondermijnt ook een ander beeld: dat juist arme gemeenschappen slachtoffer zullen zijn van klimaatverandering. Maar je ziet dat ze zich goed redden.”

Een straatverkoper tijdens een overstroming. Nature

De eilandbewoners reageerden afwijzend op plannen van hun gemeente om bewoners permanent naar het ‘vaste land’ van het grotere eiland Bohol te herplaatsen. Uit enquêtes en gesprekken met dorpshoofden komt naar voren dat de eilandbewoners hun vissersbestaan niet willen opgeven. Ze denken dat ze op het vaste land niet beter beschermd zijn tegen overstromingen en andere gevaren. De noodwoningen die de gemeente bouwde dienen vooralsnog alleen als tijdelijk verblijf, tijdens orkanen.

Juist de eilandjes die het ergst overstromen, hebben het fanatiekst tegenmaatregelen genomen. Dat laat volgens Kniveton zien dat gedwongen, overheidsgestuurde herplaatsing van gemeenschappen niet altijd nodig is. Daar komt bij dat zulke massale projecten vaak een slechte naam hebben. Bij de bouw van de Drieklovendam in China ontstond er massaal verzet onder de meer dan een miljoen mensen die moesten verhuizen.