Maduro danst de salsa, terwijl de bevolking vecht voor vrijheid

Nicolás Maduro is druk bezig om van Venezuela een totalitaire staat te maken. Het land raakt steeds verder geïsoleerd.

Foto EPA / Miraflores Palace

De Venezolaanse president Nicolás Maduro danst de salsa. Hij draait schaterlachend met zijn heupen – zoals te zien is in een uitzending van de staatstelevisie – terwijl buiten op straat honderdduizenden protesterende Venezolanen gillend proberen te vluchten voor de traangaswolken en rondvliegende rubberen kogels van de gewelddadige Guarda Nacional.

Het is de schrijnende werkelijkheid van Venezuela: een nonchalante en autocratische president die de repressie verder opvoert terwijl de bevolking blijft vechten voor vrijheid. Sinds april zijn er aanhoudende bloedige protesten in het land, waarbij al meer dan honderd doden zijn gevallen. Een ruime meerderheid van de Venezolanen wil af van president Nicolás Maduro. Deze week is de verkiezing voor de constituyente, een volkscomité van honderden loyale chavista’s die een nieuwe grondwet gaan schrijven. Venezuela is hard bezig zichzelf grondwettelijk om te vormen tot een dictatuur.

Wie is Nicolás Maduro? De man die in 2013 de charismatische en populistische leider Hugo Chávez opvolgde nadat die overleed aan kanker, werd door el comandante persoonlijk aangewezen als opvolger toen hij ontdekte dat hij ongeneeslijk ziek was. Dat kwam voor veel Venezolanen als een verrassing. Maduro was al jaren loyaal en trouw aan Chávez. Hij had ook al diverse politieke functies bekleed, als minister van Buitenlandse Zaken en vicepresident. Maar was hij ook een leider?

„Chávez wilde Maduro als zijn opvolger omdat hij tot het uiterste zal gaan om zijn gedachtengoed te blijven verkondigen. Daarnaast is Maduro goed te manipuleren. Hij kan geen eigen beslissingen nemen en heeft geen visie”, meent Antonio Rivero (57), een oud-generaal uit het Venezolaanse leger die zowel onder Maduro als Chávez diende. „Het was voor Chávez essentieel dat zijn Bolivariaanse revolutie voortgezet zou worden. En dat de relatie en de deals met de Castro’s in Cuba, die op de achtergrond stevige politieke invloed hebben in Venezuela, voortgezet worden”, zegt Rivero. De oud-generaal viel in 2010 in ongenade toen hij zich met anderen verzette tegen de grote invloed van de Cubanen binnen de gewapende machten van Venezuela. Tegenwoordig leeft hij in ballingschap in Miami.

Eind juni werd volgens Maduro het Venezolaanse Hooggerechtshof beschoten vanuit een helikopter. Hoewel er wordt getwijfeld aan zijn lezing, heerst in Caracas een crisissfeer.

Een gedreven buschauffeur

Nicolás Maduro werd geboren op 23 november 1962 in een volksbuurt in Caracas. Zijn vader, een militante socialist en vakbondsleider, overleed bij een tragisch motorongeluk toen Maduro halverwege de twintig was. Toen Maduro voortijdig stopte met de middelbare school begon hij te werken als buschauffeur. Volgens zijn ex-baas David Vallenilla was Maduro een gedreven buschauffeur, vriendelijk en altijd op zijn werk gericht. De ex-baas kwam vorige maand in het nieuws toen zijn 22-jarige zoon tijdens een van de dagelijkse bloedige protesten tegen Maduro’s regime werd doodgeschoten door de militaire politie. „Nicolás, ik ben het, je oude baas. Je hebt mijn zoon als baby nog in je armen gehad. Vriend, ik smeek je. Dit geweld moet stoppen”, zei Vallenilla.

Echt militant links werd Maduro toen hij op zijn 24ste naar Cuba vertrok om zich daar in het kielzog van andere linkse groeperingen door de Cubaanse revolutie van 1959 te laten inspireren en zich te laten trainen door de Castro’s. „Hij woonde daar ruim een jaar en werd geschoold in de marxistische ideologie. Hij volgde in die tijd ook een guerrillatraining en kreeg schietles”, vertelt Rivero.

In 1992 pleegde Hugo Chávez als beroepsmilitair zijn mislukte staatsgreep en belandde hij in de gevangenis. Maar twee jaar later kwam hij vrij en ontstond er een burgerbeweging die Chávez via zijn eerste politieke partij, Movimiento de Quinta Republica (Beweging van de Vijfde Republiek) aan de macht wilde helpen. Maduro en zijn vrouw Cilia Flores, voormalig advocaat van Chávez, speelden een grote rol in deze beweging. Het power couple Maduro en Flores bekleedde verschillende politieke functies in Chávez’ regering.

Op het eerste gezicht veranderde er niet veel onder Maduro: het economische en politieke beleid van Chávez werd voortgezet. Maduro imiteerde de retoriek van zijn voorganger en de bekende scheldkanonnades naar het imperialistische Amerika. „Maar Maduro heeft niet het charisma van Chávez, hij is geen populist en is niet geliefd bij de bevolking, hij heeft geen leiderscapaciteiten”, zegt politicoloog Julio Marquez, verbonden aan de Universiteit van Caracas.

Venezolanen protesteerden dit jaar massaal tegen het regime van Maduro, dat heeft gezorgd voor honger en mega-inflatie.

Gigantische crisis

Onder Chávez waren de olieprijzen nog hoog en het geld stroomde binnen. Onder Maduro raakt Venezuela in een gigantische crisis. Corruptie, het bestond al onder Chávez, maar viert nu hoogtij. Wanbeleid, lagere olieprijzen, een desastreus economisch beleid waaronder het bijdrukken van geld, leidden tot hyperinflatie, schaarste, honger en bloedige protesten. Maduro riep de noodtoestand uit en regeert sinds 2014 vrijwel continu per decreet. Toen de gezamenlijke rechtse oppositiepartijen eind 2016 de parlementsverkiezingen wonnen, beantwoordde Maduro zijn nederlaag met verdere repressie en zette de instituties zoals het Hooggerechtshof en de Nationale Kiesraad volledig naar zijn hand. Een referendum van de oppositie om van Maduro af te komen, werd hierdoor onmogelijk gemaakt.

Ondertussen wordt de humanitaire crisis per dag erger, en sterven de Venezolanen letterlijk van de honger. De dagelijkse bloedige protesten worden hard neergeslagen.

Hoelang Maduro nog in het zadel blijft zitten is moeilijk te zeggen. Zijn machtige entourage, onder wie zijn vrouw Cilia, vicepresident Tareck El Aissami (door de Verenigde Staten beschuldigd van grootschalige drugssmokkel) en de Cubaanse lobby op de achtergrond zijn niet van plan te wijken. Ook het Venezolaanse leger (beloond met geld en macht over de voedseldistributie) staat tot nu toe nog achter Maduro, hoewel er ook al tientallen „ongedisciplineerde” militairen in de gevangenissen zitten.

Venezuela raakt wel steeds verder geïsoleerd, de Amerikaanse president Donald Trump heeft al sancties aangekondigd als de constituyente doorgaat, ook de EU oefent druk uit. De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) is zwaar verdeeld, de linkse landen en de kleine Caribische staten die afhankelijk zijn van Venezuela’s olie staan nog achter Maduro.

Zelf lijkt de president zich niet druk te maken. „Hoe zeg je in het Engels: ‘De constituyente gaat door?’ vraagt hij achteloos in een filmpje op zijn Twitteraccount. Als hem de woorden worden ingefluisterd door een partijgenoot draait Maduro naar de camera en zegt spottend en in zeer krakkemikkig Engels: „Trump, constituyent goes on, mister Trump the constituyent goes on.

Sommige Venezolanen vluchten per boot naar Curaçao, op zoek naar een beter leven. Correspondent Nina Jurna ging mee met de kustwacht van het eiland, die Venezolaanse vluchtelingen onderschept.