Recensie

Een comfortabele wereld – of niet?

Rodney Graham

Tot in details nagemaakte kranten en interieurs zijn te zien op de geënsceneerde foto’s van Rodney Graham in Museum Voorlinden. Wie het weet ziet talloze verwijzingen.

‘Dinner Break, Salisbury Steak’, (2017). Courtesy Rodney Graham/Lisson Gallery

Het kan niet anders dan dat Rodney Graham (1949, woont in Vancouver) veel plezier beleeft aan het verzamelen van rekwisieten en aan de mise-en-scène voor zijn fotowerken. Hij maakt ensceneringen van fictieve gebeurtenissen die hij vervolgens fotografeert. De kleurendia’s worden van achteren belicht in grote aluminium lightboxes.

In Lighthouse Keeper with Lighthouse Model, 1955 (2010, 2 delen, totale afmetingen 290 x 370 cm) zit een vuurtorenwachter, gekleed in witte kabeltrui, op een houten stoel. Hij warmt zijn voeten op de openstaande klep van een geëmailleerd houtfornuis, uit de ketel op het fornuis komt een sliert witte stoom. De kleine kamer heeft een lichtgroene lambrizering en een glanzend witgelakt plafond. Tegen de wand staat een witgeëmailleerde wasbak op een ronde poot en op een houten tafel staat een model van de vuurtoren. Bij het licht van een schemerlamp bekijkt de vuurtorenwachter een fotoboek dat opengeslagen is bij een zwartwitfoto van een vuurtorenwachter in exact hetzelfde interieur. Het droste-effect, een afbeelding die zich herhaalt in een afbeelding, komt vaak voor bij Graham. Twee beelden, en twee tijden (toen en nu), schuiven in elkaar. Tot in het kleinste detail is de foto in het boek gereconstrueerd.

Soms schuiven zelfs drie historische tijden in elkaar, zoals in The Avid Reader 1949 (2011). De ruimte van het beeld is ondiep, over de volle breedte van de driedelige foto (in totaal 9 meter breed en drie meter hoog) staat een winkelpui van de firma Woolworth, met gestreepte luifel. De ruiten zijn beplakt met vergeelde kranten. Bij de ingang, in het middelste deel van het drieluik, staat een gedistingeerde man gleufhoed in de hand, geconcentreerd een krant te lezen. In het rechterdeel verlaat een vrouw, gekleed in driekwart mantel en jaren veertig hoedje, de scène. De foto is zo scherp dat de krantenteksten leesbaar zijn. Ze dateren uit 1945, de man staat dus vier jaar oude kranten, door Graham exact nagemaakt, te lezen.

Op de tentoonstelling That’s not me in Museum Voorlinden, met werk uit de afgelopen tien jaar, figureert Graham overal als hoofdpersoon: als kok, vuurtorenwachter, stucadoor, kunstenaar (met pint bier aan een tafeltje in Artist’s Bar), antiquair. Het heeft een komisch effect. Vrijwel altijd is hij met zijn gedachten elders: hij staat te peinzen, leest een boek, of is geabsorbeerd in zijn werk.

Verhalende beelden

Graham wordt gerekend tot de Vancouver School van ‘post-conceptuele fotografie’, begonnen in de jaren tachtig, waartoe ook Jeff Wall en Stan Douglas behoren. ‘Post-conceptueel’ wil hier zeggen een terugkeer naar kleurrijke, verhalende fotografische beelden die in feite een soort hedendaagse tegenhanger zijn van monumentale schilderijen – tableaux – in de negentiende-eeuwse zin van het woord.

Een sleutelwerk is Gifted Amateur, Nov. 10th, 1962 (2007, drie panelen, samen 285 bij 560 cm). In zijn comfortabele, modernistische woning, met picture window uitkijkend op een Japanse binnentuin, imiteert de ‘begenadigde amateur’ een werk van de abstract-expressionist Morris Louis. De werkwijze van Louis, beroemd om zijn druipende streepschilderijen in heldere kleuren, gemaakt in de woonkamer van een klein appartement, is altijd mysterieus gebleven, hij heeft er nooit iets over meegedeeld.

Grahams amateur vond, als ware kunstliefhebber, een hypothetisch antwoord op de vraag naar de methode van Louis. Op een met kranten (weer nagemaakt door Graham) bedekte parketvloer legde hij een geprepareerd en opgespannen doek op schuine schragen. Hij giet verf uit een plastic bakje en laat die naar beneden uitlopen, vijf strepen in vijf kleuren, met een dikke blop bovenaan. Het is een zonnige ochtend, de amateur, sigaret in de mond, is nog niet gekleed en draagt een donkerblauwe, satijnen pyjama.

Sunday Sun, 1937’ (2012). Privécollectie

Het interieur is een kopie van het Neutra House zoals het gefotografeerd is door de beroemde architectuurfotograaf Julius Shulman. Aan de houten wand, boven een verzameling ‘primitieve’ Afrikaanse sculpturen, hangt een modernistisch schilderij van Graham zelf uit zijn ‘vroege late’ periode. Overal liggen kunstboeken. Gifted Amateur zit vol tongue-in-cheek verwijzingen naar de (kunst-)geschiedenis en naar Graham zelf.

Tegengif

De criticus Robert Linsley oppert in een artikel in de catalogus dat de figuur van amateur voor Graham dient als tegengif tegen professionialisme, dat een bedreiging is voor iedere succesvolle kunstenaar. Grahams modernistische abstracte schilderijtjes, op de tentoonstelling te zien als A Partial Overview of My Brief Modernist Career (2006-2009), zijn inderdaad amateuristische vingeroefeningen, met invloeden van Miró en Picasso.

Grahams tentoonstelling is onderhoudend, de werken laten zich met hun talloze verwijzingen en raadseltjes lezen als rebussen. Ook al brengt het hightech karakter van de lightboxes een zekere distantie met zich mee, toch is Grahams oeuvre doortrokken van nostalgie en van een hang naar ambachtelijkheid. Het toont een wereld waar alles gezellig is, veilig en stabiel. In hoeverre dit verlangen naar comfort en veiligheid inderdaad fictie en ironie is, zoals de titel This Is Not Me suggereert, is de vraag. De kunstenaar is in het dagelijks leven omringd door zijn onderwerpen. Zijn inspiratie vindt hij in zijn woonplaats, in Main Street. Op een filmpje wordt Graham geïnterviewd, hij zit aan een tafeltje bij een houten schrootjeswand in een café in Main Street. De scène ziet er helemaal uit als een werk: Artist Talking About Work.

Daar is niets mis mee. Maar er zit een zekere zelfgenoegzame gezapigheid in zijn kunst. Nergens schuurt iets, niets is urgent in deze prettige, comfortabele wereld vol grappige anekdotes, en niets heeft echt betekenis.

Rodney Graham, That’s not me. T/m 17 sept. in Museum Voorlinden, Buurtweg 90, Wassenaar. Inl: voorlinden.nl.