Na een ongeluk verandert afweer van slachtoffer meteen

De werking van het afweersysteem is voor veel ongeluksslachtoffers van levensbelang, want bloedvergiftiging en orgaanuitval liggen op de loer. Maar wat doet een ongeluk met de afweer?

Ongevalsslachtoffer wordt verzorgd voor het vervoer naar een ziekenhuis. Door een ongeval kan iemands afweersysteem deels actiever en deels minder actief worden. Getty Images

Bij mensen die akelig gewond raken, door een ongeluk of door geweld, reageert het afweersysteem direct en heftig. Een deel van de afweer wordt actiever – een ander deel dempt juist. Dat gelijktijdig aanwakkeren en uitdoven is in strijd met de gangbare theorie. Die zegt dat dempen volgt op activering, om de normale situatie te herstellen, schrijven onderzoekers van de universiteit van Birmingham in Plos medicine.

De werking van het afweersysteem is voor veel ongeluksslachtoffers van levensbelang. In de dagen na een ernstig ongeval liggen bloedvergiftiging (sepsis) en orgaanuitval op de loer. Beide aandoeningen worden verergerd, zo niet veroorzaakt door een ontspoord afweersysteem.

Al lang bestaat het idee dat ongevalspatiënten met een heftig reagerende afweer meer kans lopen op orgaanfalen. De grote vraag is of ingrijpen in dat systeem de dood door sepsis en orgaanuitval kunnen keren.

Er wordt al decennia gezocht naar medicijnen die zo’n ontsporing in de hand houden, maar tot nu toe zonder veel succes. De Britse onderzoekers denken niet dat het snel zal lukken. In hun conclusie schrijven ze: „De complexe aard van de acute afweerreactie op verwondingen suggereert dat ingrijpen op één deel van de afweerreactie de ontspoorde afweer bij orgaanuitval niet zal tegengaan.”

Het afweersysteem is complex. Er is allereerst het onderscheid in aangeboren afweer en aangeleerde afweer. Die laatste wordt na de geboorte getraind om lichaamsvreemde van lichaamseigen moleculen te onderscheiden. De aangeboren afweer richt zich tegen indringers in huid, darmen en andere contactplekken met de buitenwereld .

Dat gebeurt met een range van tientallen verschillende ontstekingsremmende en -stimulerende eiwitten. Die activeren of dempen tientallen verschillende gespecialiseerde categorieën witte bloedcellen (de afweercellen).

De Britten maten op drie tijdstippen de activiteit van het afweersysteem van 89 ernstig gewonde mensen. Eerst binnen een uur na het ongeluk, nog eens na 4 tot 12 uur en voor een derde keer na twee tot drie etmalen. Ze claimen dat ze voor het eerst zo’n serie metingen deden. Er is al wel veel onderzoek gedaan naar de werking van het afweersysteem als mensen eenmaal in het ziekenhuis liggen.

Een kwartier tot een uur na het ongeluk (vanaf het moment dat 112 werd gebeld) veranderen er dingen in het afweersysteem die later weer verdwijnen. Dat eerste uur lijkt dus van belang, maar harde conclusies trekken de Britten niet. Het is een verkennende studie, schrijven ze.

Van de 89 patiënten overleden er 13 binnen een maand na het ongeluk. Drie van hen overleden snel. De andere tien zaten in de groep van 40 die uiteindelijk last kreeg van orgaanuitval, maar die waren ook duidelijk zwaarder gewond.