Column

Voorzichtig optimistisch op formatievakantie

De Haagse Stemming Vandaag is dag 127 van de formatie. Tijdens de zomer verschijnt De Haagse Stemming sporadisch. Schrijf je in om deze als nieuwsbrief te ontvangen.

De onderhandelingen zijn opgeschort voor drie weken ‘formatievakantie’. Sinds de jaren 70 is er niet zo lang geformeerd als nu. En het einde is nog niet in zicht. Bij alle partijen staan - al dan niet geschikte - mensen te popelen om bewindspersoon te worden. En er is wisselend succes in het vinden van een baan ná Den Haag.

FORMATIEVAKANTIE: Voorzichtig optimistisch zijn de onderhandelaars vertrokken op een formatievakantie die officieel drie weken duurt. Het bleef gisteren bij weinig creatieve wielerverwijzingen (Zalm: “We zijn nog lang niet in Parijs”) en andere clichés (Pechtold: “nog vele hete hangijzers”). Maar het belangrijkste nieuws is: ze zitten er nog. En bij gebrek aan alternatieven lijkt een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie onvermijdelijk. Als het uitzichtloos is, was dit het moment geweest om te stoppen, schrijven politiek verslaggevers Thijs Niemantsverdriet en Enzo van Steenbergen. Dat is niet gebeurd, maar alle verwachtingen die dat wekt, worden direct getemperd. Minpuntjes: er is geen heel pakket met maatregelen naar het CPB gestuurd, niks is nog zeker, er is na de vakantie nog een hoop werk te verzetten.

Waarheen? De intensieve campagne en de allesoverheersende formatieonderhandelingen eisen mentaal en fysiek hun tol op de onderhandelaars. En tijd voor vakantie is er natuurlijk niet als het kabinet met een minieme meerderheid van 76 zetels er straks zit. Maar waar gaat de reis naartoe? Segers vertoeft in Zwitserland. Buma neemt zijn racefiets mee naar Frankrijk. Pechtold schijnt daar ook ergens te zijn (maar niet kamperend). En gewoontedier Rutte zit waarschijnlijk op zijn vaste stek in Zuid-Duitsland. Alleen informateur Gerrit Zalm blijft thuis, om alvast wat paragrafen van een regeerakkoord te schrijven.

Met stip op 3: Morgen komen de formatieonderhandelingen van 2017 officieel in de top-drie van langstdurenden ooit. Alleen in de jaren zeventig (Den Uyl: 163 dagen; Van Agt I: 208 dagen) werd er langer geformeerd dan nu. Eerder deze week werd al de formatie van Balkenende II (125 dagen) ingehaald en vandaag is Rutte I (127 dagen) geëvenaard. Zijn VVD, CDA, D66 en ChristenUnie eind augustus nog niet rond, dan is de tweede plek een feit. Voor het absolute record moet het begin oktober worden voordat het kabinet op het bordes staat.

Kwesties top-3: Wat zijn nou precies die inhoudelijke punten die deze samenstelling van partijen zo moeilijk maakt? We zetten er bij NRC de afgelopen weken de belangrijkste op een rij:
- Klimaat: Twee rechts-conservatieve en twee groene partijen aan tafel zorgt voor spanning op het thema klimaat. Iedereen snapt dat er, om de doelstellingen van Parijs te benaderen, íéts moet gebeuren. Maar met welke maatregelen doe je dat, en wie draait er voor op? Rekeningrijden, kolencentrales sluiten, de veestapel inkrimpen en een klimaatwet: het zijn pijnlijke maatregelen voor huishoudens, boeren en industrie.
- Migratie: Net als klimaat een onderwerp waar D66 en ChristenUnie aan dezelfde kant van het touw trekken, tegenover VVD en CDA. Over het kinderpardon, de omstreden ‘bed, bad, brood’-opvang en natuurlijk het kopiëren van de Turkijedeal met landen in Noord-Afrika moeten allemaal knopen worden doorgehakt. Onderwerpen waar moeilijk een compromis op te vinden is, maar die zich wel laten uitruilen. Mogelijk met een eigen minister.
- Medisch-ethisch: Het cruciale onderwerp dat weinig kiezers zouden aanmerken als de meest prangende kwestie waar de Nederlandse samenleving voor staat. Maar waar D66 en ChristenUnie zich zo in principes hebben ingegraven, dat één van de twee (ik zet mijn geld op D66) moet inbinden. Een opvallende rol daarin speelt Edith Schippers, die als liberale minister van Zorg haar erfenis op medisch-ethische kwesties wilde veiligstellen. En zo het volgende kabinet met een enorm probleem opzadelde. Niet alleen wat betreft de ‘voltooidlevenwet’, maar ook embryokweek en de NIPT-test, waarmee vroeger in de zwangerschap kan worden vastgesteld of een foetus Downsyndroom heeft.

Interim-column: Politiek columnist Tom-Jan Meeus vertrok, net als de onderhandelaars, voorzichtig optimistisch met vakantie. Maar dan over het gebrek aan woede dat we - na een woedende campagne - zien in de kabinetsformatie. Hij wordt als columnist even vervangen door Petra de Koning, die vandaag schrijft over haar bezoek aan Ed van Thijn, onderhandelaar in en chroniqueur van de langste formatie ooit. Hij vreest de politieke versplintering in ons stelsel waarin “straf staat op samenwerken”. Dinsdag had De Koning in haar column een mooi detail over deze formatie: als de heren onderhandelaars moeten plassen, durven ze dat niet te zeggen.

Poppetjes: In de onderhandelingen met GroenLinks zou als pauzenummer soms al zijn gesproken over wie er mogelijk in een kabinet konden komen. In deze onderhandelingsronde schijnt dat tot nu toe taboe te zijn. Maar dat weerhoudt zelfbenoemde kandidaten er niet van hun partijtop plat te bellen, schrijft De Telegraaf. De verdeelsleutel die wij eerder hoorden (6 ministers van VVD, 4 van CDA en D66 en 2 van ChristenUnie) wordt bevestigd. Onduidelijk blijft of Buma en/of Pechtold in het kabinet gaan zitten of fractievoorzitter blijven. Rutte zal ze in ieder geval in zijn kabinet willen hebben. En bij het CDA wordt medeonderhandelaar Pieter Heerma - de Grote Vriendelijke Reus over wie ik dit portret schreef - genoemd als mogelijke fractievoorzitter.

BUITEN HET BINNENHOF: In een enorm gedetailleerde reconstructie - waarvan het lek inmiddels door de Rijksrecherche wordt onderzocht - onthulde het Brabants Dagblad vorige week dat CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg wel had gesolliciteerd om in Den Bosch burgemeester te worden. Ze had dit op televisie nog ontkend, maar het schijnt dat ze wel weg wilde uit Den Haag, maar niet eens op gesprek mocht komen. Oud-GroenLinks parlementariër Ineke van Gent wordt wel burgemeester, van Schiermonnikoog. En het nog altijd zwijgende ex-D66-lid Wassila Hachchi is in te huren voor spreekbeurten van 7.500 euro. Geert Wilders heeft zijn eerste kandidaten bekendgemaakt voor deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen. En die zijn bijzonder kleurrijk.

WAT WIJ LEZEN: Voor op vakantie, interviews met de strijdbare SP-leider Emile Roemer en met het oud-PvdA-Kamerlid Keklik Yücel over de integratiespagaat van de PvdA.

QUOTE VAN DE DAG:

“Als je zeker wil zijn dat er nooit een kabinet komt, is transparantie een goed idee.”

Informateur Gerrit Zalm op zijn persconferentie gisteren.