Column

Vier jaar frauderen - da’s nog best lang

Fraude is een hardnekkig kwaad. En lang onderschat. Er vloeit namelijk geen bloed op de witte boorden.

De verdenking is: vier jaar frauderen met een uitzendbureau in de bouw. De samenleving tillen voor 2 miljoen euro. Vier failliete bv’s achterlaten. Het zijn hoofdpunten uit een recent persbericht van het Openbaar Ministerie. Vier jaar frauderen – da’s nog best lang.

Fraude is een hardnekkig kwaad. En lang onderschat. Er vloeit namelijk geen bloed op de witte boorden. Vandaar dat opsporing van moord, doodslag en lichamelijk geweld lange tijd voorrang kreeg. Fraude opsporen is ook complex, soms grensoverschrijdend, tijdrovend en duur. Misdaad blijft het.

Bij uitzendwerk ontwrichten frauduleuze en malafide organisaties de arbeidsmarkt en de economie. Wie als ondernemer gebruikmaakt van een malafide uitzendorganisatie heeft lagere arbeidskosten. Hij dupeert eerlijke ondernemers. Én de eerlijke uitzendbedrijven natuurlijk.

Een uitzendbureau oprichten is in Nederland „erg eenvoudig” constateert de Inspectie SZW in een overzicht van haar activiteiten in de uitzendbranche in 2016. De Inspectie zit bijvoorbeeld achter onderbetaling, uitbuiting en kwaadwillige uitzendbureaus aan.

In 1998 is de vergunningplicht voor uitzendbureaus afgeschaft. In 2004 bleek er geen parlementaire meerderheid om die plicht ondanks klachten over malafide bureaus te herstellen. Er is wel een registratieplicht. Daardoor weten we dat er 12.035 uitzendbedrijven ingeschreven waren in 2015. De laatste schatting van het mogelijk aantal malafide, meestal niet ingeschreven bureaus: 8.110.

Het zou me niks verbazen als hier, zoals ook in diverse andere sectoren (banken, overnames) meer regels komen om uitwassen te bestrijden. Met de liberalisering van arbeidsmigratie uit Oost- en Midden-Europa zijn malafide uitzendbureaus helemaal een kwelling geworden. Zij werken in arbeidsintensieve sectoren met relatief veel laaggeschoolde arbeid, zoals de bouw en de landbouw. De positie van werknemers is er zwakker. „En de modus operandi van kwaadwilligen wijzigt continu”, schrijft de Inspectie over de malafide bureaus.

Vorig jaar heeft de Inspectie SZW bij 33 procent van de controles bij uitzendbureaus een of meer boetes opgelegd, samen 1.372.950 euro. Is dat een hoog percentage? De Inspectie controleert op basis van risico’s: hoe groter de kans op niet naleving van de regels, hoe eerder Inspectie-inzet. De hoofdmoot van de overtredingen was ontduiking van het minimumloon. Meer dan de helft van de gedupeerden waren Poolse werknemers.

In debatten over het ‘vlot trekken’ van de Europese Unie en intenser samenwerken gaat het doorgaans over grote politiek: bankenunie, Brexit, defensie en macht op wereldschaal. Maar de kleine politiek, op het niveau van werknemer, arbeidsmigratie en het ontduiken van regels die de sociale verzorgingsstaat én de acceptatie van de EU ontwrichten? Dat is voor de meeste burgers én politici ver van hun bed.

Dat schuurt. Om inspecteur-generaal Marc Kuipers in het Inspectie-jaarverslag te citeren: „De regels rond arbeidsomstandigheden zijn geharmoniseerd in Europa, maar de praktijk is anders. Voor minstens 100 miljoen EU-burgers is wat wij het minimumloon vinden een bedrag dat veel hoger is dan wat zij in eigen land ontvangen. Het is niet moeilijk om hen te laten werken voor lagere tarieven. Malafide werkgevers maken grote winsten door per uur euro’s minder te betalen dan wat wettelijk is vastgelegd. Woekerwinsten die oneerlijke concurrentie aanwakkeren. Die ten koste gaan van bonafide ondernemers.”

En van u en mij.