Column

Op een dag luistert alleen Odette nog

Veel heb je er niet aan: gelijk krijgen als je 82 bent en bijna niemand nog langskomt om te horen wat jouw verhaal ook alweer was. Er is ook veel wat Ed van Thijn „treurig” noemt. En toch: zo kijkt hij er niet bij. Van Thijn - PvdA - was Tweede Kamerlid, fractievoorzitter, minister van Binnenlandse Zaken, senator en elf jaar burgemeester van Amsterdam. Hij schreef de politieke bestseller Dagboek van een Onderhandelaar: over de formatie in 1977 die voor zijn partij, en onder zíjn leiding, totaal mislukte.

De kabinetsformatie van dit jaar duurt al vier maanden en dat er tot nu toe geen journalisten bij Van Thijn zijn langsgeweest, komt volgens zijn vrouw Odette omdat ze op internet lezen dat hij dement is. Dat is hij niet. Hij woont sinds kort in een zorgappartement bij het Amsterdamse Museumplein omdat hij niet meer kan lopen.

Vrienden komen wel: oud-PvdA-voorzitter Felix Rottenberg, econoom Victor Halberstadt. Remco Campert las hem pas nog in de tuin gedichten voor. In het voorjaar kwam Lodewijk Asscher om te horen hoe Van Thijn aankeek tegen de verkiezingsnederlaag van hun partij. Treurig, ja. Net als de „volstrekte impasse” die dreigt als de onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie ook zouden mislukken.

In 1977 schreef Van Thijn: de kiezers willen opnieuw Den Uyl als premier. Dáárom hadden ze de PvdA zo groot gemaakt: 53 zetels. Maar wat willen ze nu? „Ik weet het niet”, zegt Van Thijn. „Niemand weet het.”

Dat ligt niet aan de kiezers. Volgens Van Thijn ligt het aan het Nederlandse meerpartijenstelsel - zonder serieuze kiesdrempel en zonder sanctie op zetelroof. Als een partij wil samenwerken met een partij die ideologisch dichtbij staat, PvdA met GroenLinks bijvoorbeeld, is meteen het risico dat Tweede Kamerleden uit die partijen stappen en voor zichzelf beginnen - met het verhaal dat zíj wel echt links en groen zijn of wél echt sociaal-democratisch. Partijen spreken dan ook niet vóór de verkiezingen af dat ze daarna samen optrekken. „Er staat een straf op samenwerken.”

En dan heb je op een dag dertien partijen in de Tweede Kamer en wie met wie onderhandelt over een kabinet lijkt eerder toeval dan een keuze van de kiezer. D66 en de ChristenUnie? Van Thijn ziet ze op televisie naar het Johan de Witthuis lopen en denkt: waarom zitten jullie daar nu samen?

„De onbestuurbaarheid die je nu ziet aankomen, daar heb ik altijd voor gewaarschuwd. Maar op een dag houdt het op.” Hij kijkt om zich heen, glimlacht naar zijn vrouw. „Dan word je in zo’n prachthuis neergezet en luistert alleen Odette nog naar me.”

Petra de Koning (p.dekoning@nrc.nl) vervangt Tom-Jan Meeus.