Lief samen op de foto, in het geniep ruziën over de Brexit

Verenigd Koninkrijk

Premier May moet alle vetes in haar partij sussen en verliest veel steun. Heeft ze de macht om de Brexit-onderhandelingen te overleven?

De laatste officiële kabinetsfoto, deze week genomen. De macht van premier May zwakt af. Foto REUTERS

Daar zaten ze dan, de ministers van Theresa May, keurig op een rij voor de officiële kabinetsfoto. Boris Johnson en Philip Hammond elleboog aan elleboog, Michael Gove pal achter David Davis. Alsof er tussen het viertal geen strijd gaande was, alsof ze elkaar in krantenkolommen niet voor rotte vis uitmaakten. In het midden op de voorste rij Theresa May, als primus inter pares, alsof zij nog daadwerkelijk macht geniet.

Dat is schijn. Deze week bleek dat Michael Gove, overtuigd Brexiteer en net teruggekeerd in het kabinet, zich weigert te scharen achter het regeringsstandpunt dat het Europees Hof rechtsmacht geniet over zaken die nog lopen op het moment van uittreden. Dat een minister die slechts vorige maand terugkeerde in de regering zo makkelijk het gewenste standpunt negeert, is veelzeggend. Van discipline is nauwelijks meer sprake.

Afgelopen weekend lekte uit, waarschijnlijk door toedoen van Brexit-hardliners, dat Philip Hammond (Financiën) in het kabinetsberaad onhandige, elitaire en vrouw-onvriendelijke uitspraken had gedaan. Hammond is voorstander van een geleidelijke, ‘zachte’ Brexit, met goede afspraken over toekomstige handelsrelaties. Dat is volgens hem cruciaal voor het vertrouwen van het bedrijfsleven in de Britse economie.

May had de onenigheid nog niet gesust of Liam Fox (Buitenlandse Handel) verkondigde dat het Verenigd Koninkrijk ook zonder handelsakkoord „natuurlijk kan overleven”.

Mays reactie op de vetes

Hoe verzwakt May er binnen haar partij voor staat, bleek uit haar reactie op de vetes. Pas nadat Conservatieve backbenchers, verenigd in het zogenoemde 1922-comité, genoeg hadden van de twisten, sprak May haar ministers vermanend toe. Het is tijd dat „deze door testosteron gedreven ezels” zich stil houden, verzuchtte een Conservatief politicus anoniem in The Times.

De werkelijke macht in de Britse politiek ligt sinds het recente echec bij de stembus niet meer achter de zware deur van 10 Downing Street, maar bij het 1922-comité, het gremium waarin Tory backbenchers wekelijks vergaderen. Wil May steun voor haar plannen, dan zal ze langs moeten bij het comité, net zoals ze deemoedig bij de backbenchers op bezoek ging na de verkiezingen, om haar excuses aan te bieden voor de rampzalige campagne. Als gevolg groeit de statuur en invloed van mondige backbenchers. Zij kunnen trachten de plannen van May te torpederen als zij de Brexit-koers te zacht vinden.

De komende zes weken zijn de Britse politici met vakantie. Ze zijn eraan toe, murw geslagen door een bewogen jaar, met de debatten over de beladen Brexit, een aanslag op het parlementsgebouw en een onverwachte verkiezingsstrijd. Wat ze allemaal weten: na het reces gaat het nog feller knetteren.

Op papier bestaat de Brexit in de Britse politiek uit de Repeal Bill, een wetsvoorstel dat indien aangenomen op het moment van uittreding veertig jaar aan EU-regels omzet in Britse wetten. Het is dan aan de politici om voorschriften te behouden of te schrappen. Vervolgens volgen er wetsvoorstellen op deelonderwerpen (visserij, landbouw, belastingen, migratie, douanezaken, internationale sancties en nucleaire waarborgen).

Het wordt een gecompliceerde exercitie voor Theresa May om zich in dat uiterst veelomvattende wetgevingsproces staande de houden.

Bij oppositiepartij Labour groeit intussen het besef dat de campagneretoriek van leider Jeremy Corbyn (for the many, not the few) goed scoort bij kiezers, maar dat in het Lagerhuis een andere stijl vereist is. Er wordt gesproken over de noodzaak de Brexitplannen van May op forensische wijze puntsgewijs te ontleden. De Brexit laat zich niet regelen in oneliners, maar gaat juist om de details, om de zaken die worden weggestopt in voetnoten en bijzinnen, weet Labour.

Zo kunnen ze May verstoren

Met scherpe en pragmatische kritiek op het Brexit-beleid heeft Labour de grootste kans de koers van May daadwerkelijk bij te stellen, gezien de flinterdunne meerderheid die de Tories en de Noord-Ierse unionisten samen hebben. Als Labour samenwerkt met de rest van de oppositie hoeven slechts zeven Conservatieve Lagerhuisleden tegen de partijlijn in te gaan om de plannen van May te verstoren. Stephen Kinnock (Labour) zei onlangs met vijftien Tories contact te hebben over samenwerking.

Nu al ontstaan de contouren van een verbond tussen Europa-gezinde Lagerhuisleden. Labour-politicus Chuka Umunna en Tory Anna Soubry hebben de krachten gebundeld om samen een cross party-groep te vormen die zich tegen een harde Brexit keert. Het probleem is echter dat de partij zelf ook verdeeld is: genoeg Labourpolitici zien dat veel kiezers nog steeds achter de Brexit staan.

Binnen haar eigen partij zal May constateren dat ieder wetsvoorstel kan leiden tot nieuwe discussies over de overkoepelende en ideologische vragen (noodzaak beperking migratie, toekomstige rol Europees hof, betalen voor toegang interne markt) die de Tories al sinds het Verdrag van Maastricht in 1992 verdelen. Ieder debat kan tot een politieke crisis leiden als concurrenten van May in haar kabinet, zoals David Davis en Boris Johnson, of daarbuiten, zoals Jacob Rees-Mogg, een serieuze kans op het premierschap ruiken.

In oktober komen de Conservatieven samen in Manchester, voor hun jaarlijkse congres. De geruchten gaan dat belangrijke donoren van de partij van May af willen. De drang zal groot zijn tegen die tijd een verenigde en daadkrachtige indruk te wekken bij het Britse publiek. Op hun vakantieadres zullen de Tories zich afvragen: kan dat met Theresa May achter het stuur?