Duits geduld met Turkije is nu echt op

Crisis Duitsland – Turkije

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken haalt keihard uit naar Turkije. Nu het land „willekeurig” Duitsers arresteert, raadt hij zijn landgenoten aan er niet heen te gaan en er geen zaken meer te doen.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Sigmar Gabriel (SPD) tijdens een persconferentie na de arrestatie van een Duitse mensenrechtenactivist. Foto Kay Nietfeld/AFP

Duitsers kunnen maar beter niet meer op vakantie naar Turkije. Ze lopen het risico op willekeurige gronden gearresteerd te worden. Met deze waarschuwing komt de regering in Berlijn donderdag, terwijl de spanningen tussen Turkije en Duitsland steeds hoger oplopen.

In Duitsland groeit het vermoeden dat de Turkse regering bezig is Duitsers gevangen te nemen, om ze als gijzelaars te kunnen uitruilen tegen voormalige Turkse militairen die in Duitsland politiek asiel hebben aangevraagd. In Duitse media wordt gespeculeerd dat president Erdogan aanstuurt op een grote confrontatie met Duitsland, om zijn positie in eigen land te versterken.

Nadat Berlijn maandenlang geprobeerd heeft verdere escalatie van de spanningen te voorkomen, heeft de Duitse regering nu haar koers gewijzigd en gekozen voor een harde reactie tegen de regering-Erdogan. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Sigmar Gabriel (SPD) onderbrak zijn vakantie voor de crisis. Die had zich de afgelopen dagen verscherpt, onder meer door de arrestatie in Turkije van de Duitse mensenrechtenactivist Peter Steudtner. Turkije beschuldigt hem van betrokkenheid bij terrorisme.

Zie hier een interview met de vrouw van Peter Steudtner:

Daimler

Deze week kwam ook aan het licht dat Turkije de Duitse autoriteiten een lijst heeft overhandigd van tientallen bedrijven die banden met de Gülenbeweging zouden hebben en daardoor volgens Ankara ook betrokken zouden zijn bij terrorisme. Onder meer het autoconcern Daimler en het chemiebedrijf BASF stonden op de lijst, naast eenvoudige dönerzaakjes in Noordrijn-Westfalen.

Wat journalist Yücel en activist Steudtner is overkomen, zei Gabriel donderdag, kan iedere Duitse staatsburger overkomen. Volgens Gabriel zijn de beschuldigingen van Turkije aan hun adres er „met de haren bijgesleept”. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken verscherpt daarom het reisadvies voor Turkije.

Die maatregel kan de Turkse toeristenindustrie hard treffen. Maar Gabriel ging verder en maakte duidelijk dat de complete economische relatie tussen de twee landen op het spel staat. „Je kan een onderneming niet aanraden te investeren in een land waar geen rechtszekerheid meer is”, zei hij, „en waar bedrijven van onbesproken gedrag in verband worden gebracht met terroristen.”

Hij kondigde aan dat de exportkredietverzekering van Duitse bedrijven die zaken doen met Turkije, wordt heroverwogen. Duitsland is de belangrijkste afnemer van Turkse producten en na China de grootste exporteur naar Turkije. In Turkije zijn 6.800 Duitse bedrijven actief.

Gabriel:

„Wie honderdduizenden ambtenaren, soldaten en rechters ontslaat, wie tienduizenden mensen, onder wie parlementariërs, journalisten en mensenrechtenactivisten in de gevangenis gooit, duizenden via onteigening alles afpakt, honderden persorganen sluit […] die verlaat het fundament van de Europese waarden.”

Hij zei dat Duitsland bij de Europese partners opnieuw de gesprekken over toetreding van Turkije tot de Europese Unie aan de orde zal stellen.

Noodzakelijk en onontkoombaar

Een Turkse regeringswoordvoerder deed de verklaring van Gabriel af als ingegeven door de Duitse binnenlandse politiek: in Duitsland worden op 24 september parlementsverkiezingen gehouden. Maar bondskanselier Merkel (CDU) liet haar woordvoerder meteen na de bekendmaking van Gabriel verklaren dat zij de aangekondigde maatregelen tegen Turkije „noodzakelijk en onontkoombaar vindt”.

Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de uitlatingen van Gabriel „onacceptabel” en de kritiek op de arrestaties „inmenging in aangelegenheden van de Turkse justitie”.

Wat de crisis extra complex maakt, is dat Turkije en Duitsland allebei lid zijn van de NAVO. Ankara verbood leden van de Bondsdag eerder deze maand op bezoek te gaan bij Duitse militairen die gelegerd zijn op de Turkse basis Konya. Vanaf deze basis neemt Duitsland met andere NAVO-landen deel aan een missie van AWACS-verkenningsvliegtuigen boven Syrië en Irak.

In Duitsland moet iedere militaire missie goedgekeurd worden door het parlement, dus dat de parlementariërs de militairen niet mogen bezoeken neemt Berlijn hoog op. Eerder dit jaar besloot Berlijn een andere missie in Turkije over te hevelen naar Jordanië, vanwege een vergelijkbaar verbod.

NAVO-bondgenoot

Maar de operatie in Konya is een gezamenlijke NAVO-missie, die in ernstige problemen komt als de Duitsers vertrekken. Duitsland zou graag zien dat NAVO-secretaris-generaal Stoltenberg Turkije tot de orde roep, maar die heeft zich er voorlopig toe beperkt beide partijen op te roepen naar een oplossing te zoeken. Alleen al vanwege zijn ligging, tussen Europa en het onrustige Midden-Oosten, is Turkije een enorm belangrijke bondgenoot voor de westerse defensie-alliantie.