‘Dit monument is belangrijker dan ik’

Maandag werd het monument voor vlucht MH17 geopend. Wie bezoeken het, en waarom? „Zij kunnen geen bloemen meer leggen, daarom wil ik dat nu doen.”

Foto Remko de Waal/ANP

Ze zijn vanuit Australië naar Vijfhuizen gekomen. Vader Jon, moeder Meryn en dochter Bronwyn O’Brien hebben maandag de opening van het monument ter nagedachtenis van de 298 slachtoffers van de crash met vlucht MH17 bijgewoond. Nu eten ze brood en salade, zittend op een stenen rand recht tegenover een boom die onlangs is geplant voor hun zoon, Jack O’Brien.

„Dit is een belangrijke plaats”, zegt moeder Meryn. Door de bomen zijn de omgekomen inzittenden van de rampvlucht als het ware bij elkaar gebracht, vinden ze. „Een blijk van solidariteit. Dat stellen wij zeer op prijs.” Vader Jon: „We zien dit monument als een statement. Uit het slechtste waartoe de mens in staat is in een oorlog, is ook iets goeds voortgekomen.”

Het is, enkele dagen na de opening van het monument door koning Willem-Alexander en koningin Máxima, nog steeds een komen en gaan van bezoekers. Veel van hen zijn omwonenden. Ze komen een kijkje nemen in het park, waar de afgelopen maanden in hoog tempo het bos is aangelegd en het monument is geplaatst.

Lees ook een interview met de maker van het MH17-monument: ‘Staal staat voor verdriet’

Indrukwekkend, vinden ze het bijna allemaal. „Ik word er stil van”, zegt Gerben Streefkerk uit Naarden, zelf beeldend kunstenaar. De symboliek is treffend, vinden de meesten, zoals het gat in de roestige wand waardoor zonlicht naar binnen valt, op een stalen oog dat naar de hemel kijkt met een iris waarin de namen van slachtoffers zijn gegraveerd.

Ook de plek is mooi gekozen, vinden de meeste aanwezigen, dichtbij Schiphol, met op de achtergrond vliegtuigen die landen op de Polderbaan. Alleen de hoogspanningsmasten naast het terrein detoneren, zeggen ze en doen afbreuk aan het stemmige karakter.

2017-07-17 00:00:00 VIJFHUIZEN - Onthulling van het Nationaal Monument MH17. Het lint van bomen is een ontwerp van landschapsarchitect Robbert de Koning. Het gedenkteken is ontworpen door Ronald Westerhuis. ANP POOL FRANK VAN BEEK
2017-07-17 00:00:00 VIJFHUIZEN - Onthulling van het Nationaal Monument MH17. Het lint van bomen is een ontwerp van landschapsarchitect Robbert de Koning. Het gedenkteken is ontworpen door Ronald Westerhuis. ANP POOL FRANK VAN BEEK

Rouwende landen

De bezoekers schuifelen langs de bloemstukken die tegen de roestige stalen wand zijn geplaatst, gesierd met linten van „grieving nations” en ook van Oekraïne, het land waar het toestel van Malaysia Airlines op 17 juli 2014 uit de lucht werd geschoten. „Er zijn geen bloemen van Poetin bij”, constateert Margien Rubingh uit Amsterdam. Ze is geen nabestaande, maar het monument steunt haar in het verdriet om andere geliefden. „Je herkent het verdriet.” Dat de schuldigen van de aanslag ooit bekend worden, betwijfelt ze niet. „Die voelen zich niet lekker. Die zullen zich uiteindelijk zelf melden. Wie kan met zo’n misdaad leven? Misschien hebben ze al zelfmoord gepleegd.”

Met een professioneel oog kijkt Nico Brantjes uit Uitgeest naar de geplante bomen. Hij is hoofd groenvoorziening in Heemskerk geweest. „Ik zie essen. Ik zie beuken. Ik zie grove den. Ik zie sierappels.” Dat kan over een paar jaar iets heel moois opleveren. „Deze bomen gaan op verschillende momenten bloeien. Ze staan op minder dan acht meter van elkaar. Hun kronen zullen in elkaar groeien. Dat symboliseert saamhorigheid.” Brantjes heeft twee jaar geleden op eigen initiatief een boom in Heemskerk ter herinnering aan MH17 geplant. „Een zilverlinde. Die bloeit half juli.”

Ajax

Een stel vraagt waar de bomen voor de Maleisische bemanning van vlucht MH17 staan. De vrouw, Christine Hooper, draagt een grote bos gerbera’s. Ze heeft tot voor kort op Schiphol gewerkt en heeft het rouwbeklag kort na de ramp op de luchthaven van nabij meegemaakt. „Vanuit het raam van mijn kantoor zag ik de bloemenzee. Het was indrukwekkend. Iedereen legde bloemen. De spelersbus van Ajax bijvoorbeeld. Die kwam langs, stopte, en alle spelers legden bloemen neer.”

Ze zag vanuit haar kantoor dat elke ochtend het personeel van Malaysia Airlines bloemen legde. „Maar de maatschappij vliegt niet meer op Schiphol. Zij kunnen geen bloemen meer leggen. Daarom wil ik dat nu doen.”

Haar man is Paul Schilp. „Het is mijn verjaardag. Ik zei vanochtend: dat monument is belangrijker dan ik, laten we de bloemen naar het monument brengen.” Na een kwartier hebben ze de vijftien bomen voor de bemanningsleden gevonden. Elke boom krijgt twee gerbera’s.

Het Australische gezin O’Brien uit Sydney vertelt de tragedie van hun 25-jarige zoon. Dat hij een reis van zeven weken door Europa had gemaakt. Vlucht MH17 had hem weer thuis moeten brengen. Zijn lichaam kon vrij snel, in september 2014, worden geïdentificeerd en in Melbourne hebben ze zijn stoffelijke resten opgehaald. „Het ergste wat je als ouders kan overkomen”, zegt vader Jon, weer overmand door emotie, door een zonnebril turend naar het portret van zijn zoon aan de sierappel. Zoon Jack hield van voetbal, als speler en ook als coach. „Hij had boeken over de coachmethode van Ajax in zijn boekenkast staan.” De as van hun zoon bewaren ze in hun slaapkamer. Ze hebben zandkorrels uit Australië meegenomen, van het voetbalveld waar hij zo graag was, om hier te leggen.

De waarheid moet boven tafel

Moeder Meryn opent een envelop met gedroogde bloesem van de wattle, de acacia, de nationale boom van Australië. „Die bloeide in onze straat. Ik ga de blaadjes leggen bij de bomen van alle 38 Australiërs die zijn omgekomen.” De O’Briens hopen dat de waarheid over de aanslag boven tafel komt. „Heel belangrijk”, zegt vader Jon. „De daders mogen hier niet mee weg komen. Ze zullen rekenschap moeten afleggen.” Dat de zoektocht naar de daders veel tijd in beslag neemt, deert hun niet. Jon: „Wij kunnen wachten.” Moeder Meryn: „We hebben de rest van ons leven om te wachten.” Jon wijst naar zijn dochter. „En zij is nog jong.”