De wereld is dol op ‘Nederlandse’ letters

Ontwerp ‘Nederlandse’ letters zijn populair. De nieuwe letter van de NBA, de X van The X-Files: overal kom je Hollandse ontwerpen tegen.

Het oude (links) en het nieuwe logo van de NBA met de letter Action van Erik van Blokland. Foto’s sites letterontwerpers

Het was maandag korte tijd nieuws: voor de belettering van het nieuwe logo van de Amerikaanse basketbalbond NBA, één van de meest gepubliceerde sportlogo’s ter wereld, is gebruik gemaakt van de Action Condensed, een ontwerp van de Haagse letterontwerper Erik van Blokland. Wereldsterren als LeBron James en Stephen Curry lopen binnenkort met de Action op hun borst.

Welbeschouwd een curieus nieuwsbericht. Als iedere internationale toepassing van ‘Nederlandse’ letters zo prominent vermeld zou worden, zou het overige nieuws in de verdrukking komen.

Want Nederland is een land van letterontwerpers. Online, in drukwerk, op verkeersborden, winkelruiten en op textiel worden wereldwijd dagelijks honderden letter fonts van Nederlandse ontwerpers gebruikt.

Een paar voorbeelden: De smoezelige X van The X-Files is gezet uit de FF Trixie, nóg een ontwerp van Erik van Blokland. Wim Crouwel is internationaal recent nog geroemd om zijn experimentele letters uit de jaren zeventig. Gerard Unger heeft tal van internationale kranten aan hun broodletter geholpen, zoals USA Today en de Stuttgarter Zeitung die beide zijn Gulliver gebruiken. En Lucas de Groot heeft voor Microsoft diverse lettertypes ontworpen.

Eén van die letters, de Calibri, was begin juli even wereldnieuws, dankzij de dochter van de Pakistaanse premier, Maryam Nawaz Sharif. De vrouw raakte verwikkeld in een corruptiezaak en probeerde zichzelf vrij te pleiten met een gedateerd Word-document. Dat moest wel een vals document zijn, omdat de door De Groot ontworpen letter op het moment van de datering nog niet beschikbaar was.

Vraag deskundigen hoe het kan dat Nederland zoveel vooraanstaande letterontwerpers telt en ze noemen de naam van typograaf en letterontwerper Gerrit Noordzij (1931). Hij was van 1960 tot 1990 docent aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en heeft daar aan de basis gestaan van een internationaal hoog aangeschreven opleiding tot letterontwerpen. Samen met een opleiding in het Britse Reading de top van de wereld. Oud-studenten van Noordzij geven op de Haagse academie nu les aan studenten uit heel de wereld.

Bas Jacobs (40) studeerde ook in Den Haag. Samen met twee studiegenoten uit Duitsland en Finland zette hij het ontwerpbureau Underware op. Tien letterfamilies hebben ze inmiddels uitgebracht.

Jacobs: „Toen Noordzij begon met doceren waren er maar een paar letterontwerpers actief. Gerard Unger en Bram de Does, dat was het wel zo’n beetje. En die ontwerpers waren afhankelijk van grote firma’s als Linotype. Alleen zij konden hun ontwerpen uitbrengen voor fotozetmachines.”

Die tijd is voorbij, zegt Jacobs. „De drempels zijn sterk verlaagd: nu kan iedereen met een laptop als ie wil binnen vijf dagen een letter ontwerpen en die via internet verspreiden.”

Noordzij, die ook een grote naam heeft als kalligraaf, legde bij de opleiding tot letterontwerper sterk de nadruk op schrijven, zegt Jacobs. Ook werden studenten aangemoedigd om te experimenteren. Dat het NBA-logo tot in Nederland aandacht trok, verbaasde Jacobs. Wekelijks komt hij zijn eigen letters op tal van plekken in de wereld tegen.

„Van de week zag ik bij de Action een Duitse kinderstep die ‘No Fear’ heette. De naam was gezet uit de Fakir (een neo-gotische letter, red.), kennelijk om hem nog agressiever te maken.” Op de site van Underware staan bij de tien letters honderden voorbeelden van internationale toepassingen. Jacobs verwondert zich er vaak over dat een letter per land iets anders kan oproepen.

In 2004 bracht Underware de letter Bello uit. Een zwierige letter die oogt alsof hij door een reclameschilder is gemaakt.

Jacobs: „In Ierland is die letter omarmd door linkse activisten. Maar in 2012 werd hij in Frankrijk nog gebruikt voor de verkiezingscampagne van presidentskandidaat François Hollande.”