Zoek je heil niet alleen in cursussen

Informeel leren

Bedrijven bieden personeel weer vaker opleidingen aan. Maar nieuwe activiteiten ontplooien blijkt leerzamer. Als vrijwilliger, bijvoorbeeld.

Vrijwilligers bij Unilever pakken kerstpaketten in voor de voedselbank. Vrijwilligerswerk is zeer leerzaam, aldus het ROA. Foto Jerry Lampen/ANP

Een managementcursus, een dag bijscholing over het nieuwe IT-systeem of een training in administratieve vaardigheden: nu het economisch beter gaat, investeren werkgevers weer meer in de ontwikkeling van hun personeel. In 2015 bood 85 procent van de bedrijven cursussen of trainingen aan, zo meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorige week. Vijf jaar eerder was dat nog 79 procent.

Toch zijn cursussen niet de momenten waarop we de meeste nieuwe kennis opdoen, blijkt uit het deze woensdag gepubliceerde onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht. „Mensen leren meer van activiteiten en samenwerken met ervaren collega’s”, aldus onderzoeker Didier Fouarge.

Sinds 2004 doet het ROA een driejaarlijks onderzoek naar leren op de werkvloer. Ruim 3.700 werkenden werd gevraagd hoeveel procent van de werktijd ze besteden aan activiteiten waarvan ze kunnen leren. De uitkomst: slechts vijftien procent van die leertijd komt uit cursussen. De rest bestaat uit ‘informeel leren’. Oftewel: het uitvoeren van taken tijdens het werk.

Welke bezigheden het leerzaamst zijn en waarom, wordt nog onderzocht. Het gaat in ieder geval om nieuwe, uitdagende activiteiten, zegt Fouarge. „Van vergaderen en routinewerk leren we het minst.”

Wel is duidelijk dat werknemers ook buiten werktijd regelmatig relevante kennis opdoen. Bijvoorbeeld doordat ze vrijwilligerswerk of mantelzorg verrichten of tijd doorbrengen met kinderen. Zowel hoog- als laagopgeleiden lieten weten dat ze met name veel leren van vrijwilligerswerk. Fouarge: „Denk bijvoorbeeld aan een bestuursfunctie bij een vereniging.”

1.100 euro per deelnemer

Volgens het ROA volgde 63 procent van de hoogopgeleiden en 53 procent van de middelbaar opgeleiden de afgelopen twee jaar een training of cursus via het werk. Het CBS becijferde dat bedrijven hier jaarlijks gemiddeld 1.100 euro per deelnemer aan uitgeven. Zijn die cursussen nog wel nuttig als we meer leren op de werkvloer zelf? „Cursussen zijn een goede manier om kennis up-to-date te houden en op de hoogte te blijven van ontwikkelingen in een vakgebied”, zegt Fouarge. Tegelijkertijd adviseert hij meer in te zetten op informeel leren. „Als werkgevers hun mensen nieuwe vaardigheden willen bijbrengen en gemotiveerd willen houden, moeten ze inzetten op manieren om het werk zélf leerzaam te maken.”

Binnen het onderzoekscentrum van Fouarge gebeurt dit bijvoorbeeld door junior-onderzoekers mee te laten lopen met ervaren krachten. En fouten niet direct af te straffen. „Een werkgever zou – afhankelijk van de branche – moeten omarmen dat mensen af en toe een foutje maken en daarbij ingecalculeerde risico’s nemen. Fouten maken is onderdeel van het leerproces. Het hoort erbij.”