Timmermans tegen Polen: herstel de rechtsstaat of verlies je stemrecht

Artikel 7

Het geduld van eurocommissaris Frans Timmermans met Polen raakt op. De Poolse regering wil een einde maken aan de onafhankelijke rechtspraak. Dat zal Brussel niet accepteren, zegt Timmermans.

Foto Jean-Christophe Bott/Keystone via AP

Eurocommissaris Frans Timmermans heeft woensdag hard uitgehaald naar Polen wegens omstreden wetten die de regering in Warschau grote invloed geven op de benoemingen van rechters. „Bij elkaar genomen zouden deze een einde maken aan wat er nog over is van de rechterlijke onafhankelijkheid”, zei Timmermans. Hij waarschuwde dat Polen zijn EU-stemrecht dreigt te verliezen. Het starten van de procedure, op basis van artikel 7 van het EU-verdrag, is „heel dichtbij”.

Het Poolse parlement trekt zich van dat dreigement weinig aan. De Sejm keurde afgelopen nacht een reeks amendementen goed waarmee tegemoet gekomen wordt aan bezwaren die president Duda, doorgaans loyaal aan de regering, dinsdag onverwacht had geuit. Van de 1.300 voorgestelde amendementen werden die van de oppositie allemaal afgewezen.

Donderdagmiddag stemt de Sejm in plenaire vergadering over de wet. Daarna moet die goedgekeurd worden door de Senaat, waarna president Duda de wet moet tekenen.

Vorig jaar begon Timmermans al een ‘rule of law-procedure’ tegen Polen wegens politiek getinte benoemingen bij het Constitutionele Hof. Dat hij de druk nu verder opvoert, heeft te maken met pogingen van de regering ook controle te krijgen over een aantal andere instituties, zoals het Hooggerechtshof en de Raad voor de Rechtspraak. Regeringspartij PiS (Recht en Rechtvaardigheid) is in hoog tempo bezig de hiervoor benodigde wetten door het Poolse parlement te loodsen, onder fel protest van de oppositie en demonstranten op straat.

Lees meer over de omstreden wetswijziging: ‘Polen lijkt dictatuur te worden’

‘Sterke en politieke boodschap’

Timmermans kondigde woensdag aan dat hij de ‘rule of law-procedure’ ook tegen deze jongste wetteksten gaat gebruiken. In afwachting van het formele besluit hierover, volgende week, wilde hij „een sterke en politieke boodschap” afgeven aan Warschau, ook in de hoop dat de regering nog tot inkeer komt. De Poolse regering deed de reactie van de EU af als „prematuur” en politieke inmenging.

Polen kan van de Commissie een reeks nieuwe brieven tegemoet zien, net als afgelopen jaar. Als dat niets uithaalt, kan de Commissie besluiten artikel 7 te starten en EU-lidstaten vragen Polen het stemrecht te ontnemen. Dit geldt als de nucleaire optie en is niet populair, maar Timmermans zei woensdag met zoveel woorden dat de dialoog met Warschau is vastgelopen – Poolse ministers gaan niet meer in op zijn uitnodigingen te komen praten.

„De nieuwe wetten”, zei Timmermans, „vergroten het systematische risico dat de rechtsstaat al liep aanzienlijk.” Hij wees erop dat een gepolitiseerde rechtspraak niet alleen een probleem is voor de Polen zelf, maar ook voor bedrijven die in Polen willen investeren of andere EU-burgers die het land bezoeken. Welke garantie hebben zij straks nog dat ze eerlijk zullen worden behandeld?

Offensief

Mede daarom bezint de Commissie zich ook op inbreukprocedures waarin niet lidstaten, maar Europese rechters optreden als scheidsrechter. Het Europees Hof van Justitie kan Polen dan flinke boetes opleggen.

Het wetgevende offensief in Polen kreeg dinsdag een tegenslag te verwerken, toen de doorgaans aan de regering loyale president Duda, die voor de wetten moet tekenen, met aanpassingsvoorstellen amendementen kwam. Volgens Duda zouden die de kritiek uit Brussel deels ondervangen. Timmermans toonde zich woensdag niet onder de indruk. Hij wees erop dat Duda niet voor alle desbetreffende wetten wijzigingen had voorgesteld, terwijl wat de Commissie betreft elke wet afzonderlijk zeer problematisch is, zo niet „een bedreiging”.

Het Europarlement is diep bezorgd over de democratie in Polen. Polen holt zijn democratie uit, wat kan de EU doen?

Timmermans nam het ook op voor een Poolse TV-journalist die eind vorige week na het stellen van vragen in de perszaal van de Commissie massaal was bedreigd en zwartgemaakt, ook vanuit Poolse regeringskringen. „Wat nooit mag gebeuren, is dat journalisten onder druk bang worden om vragen te stellen. Stop onmiddellijk met deze intimidaties.”

Dit artikel is voor het laatst geactualiseerd op 20 juli om 11:00 uur