Op vakantie, maar ‘zonder garantie’

Formatiebesprekingen opgeschort

Terwijl informateur Zalm teksten uitwerkt en berekeningen laat maken, gaan onderhandelaars met vakantie . „De hoop is niet afgenomen.”

Sybrand Buma (CDA) na afloop van het formatieoverleg in het Johan de Witthuis. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie onderhandelen over een nieuw kabinet. ANP BART MAAT

„Ik heb goede hoop dat dit zou moeten kunnen lukken.” Met die veelzeggende woordkeus stuurde informateur Gerrit Zalm (VVD) de onderhandelende partijen woensdagmiddag met vakantie. Drie weken pauze krijgen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie om uit te puffen na een slopend half jaar van campagne voeren en formatiebesprekingen .

Vooraf hadden de partijen deze vakantie bestempeld als een psychologische barrière. Als we heelhuids de formatiepauze halen, zeiden ze, hebben we het ook het vertrouwen dat we eruit gaan komen. Als het uitzichtloos is, was dit het moment geweest om te stoppen.

De horde is genomen – maar de stemming was er niet helemaal naar, woensdag op de stoep van het Johan de Witthuis. De communicatielijn was dan ook: de verwachtingen temperen. De zichtbare vermoeidheid bij de onderhandelaars completeerde het beeld.

„De hoop is niet afgenomen, misschien wel iets toegenomen”, zei Mark Rutte (VVD). Volgens Sybrand Buma (CDA) was er „nog een lange weg te gaan”, Alexander Pechtold (D66) zag nog „vele hete hangijzers”. Gert-Jan Segers (ChristenUnie): „We hadden niet verder kunnen zijn dan we nu zijn.”

In de wandelgangen klinken de partijen iets optimistischer. Het onderlinge vertrouwen is groot, benadrukken ze. De intentie om eruit te komen, leeft bij alle vier. Maar ook daar klinkt de waarschuwing: „geen garanties”.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons liveblog

Over de inhoud van de onderhandelingen willen de partijen niets zeggen. Zoals informateur Zalm het spottend formuleerde: „Als je zeker wil zijn dat er nooit een kabinet komt, is transparantie een goed idee.”

Wat we wél weten is dit. Het tempo ligt hoger dan in de onderhandelingen met GroenLinks: in drie weken zijn ze nu verder gekomen dan toen in negen weken. Ministeries krijgen méér inhoudelijke vragen vanuit de formatie. En er gaan, mondjesmaat, stukken naar het Centraal Planbureau om te worden doorgerekend. Géén concept-begroting, benadrukken de partijen, maar ‘brokken’ beleid.

Alle onderwerpen zijn besproken in de afgelopen drie weken – dus ook de onderwerpen waarover de partijen het meest van mening verschillen: klimaat, migratie en medisch-ethische kwesties.

Voor die onderwerpen moeten de partijleiders van informateur Zalm in duo’s werken. Komen die eruit, zo is afgesproken, dan is een akkoord op dat punt binnen handbereik.

Zo schrijven Pechtold en Buma samen een notitie over klimaat. Dat de doelen van het klimaatverdrag van Parijs moeten worden gehaald, daar zijn ze het over eens. Maar hóe bereik je die? Moet de veestapel inkrimpen? Gaan de kolencentrales dicht of bouw je liever windmolens? Alle partijen denken dat ze hier uit kunnen komen.

Dezelfde geluiden zijn er te horen over migratie en asiel – toebedeeld aan het duo Rutte en Segers. Toekomstige vluchtelingendeals met Noord-Afrikaanse landen, waarover de formatie met GroenLinks stukliep, lijken geen onoverkomelijk probleem. Maar dan zijn er nog tal van andere lastige onderwerpen, zoals het kinderpardon en de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers (‘bed-bad-brood’).

Het meest ingewikkeld zijn nog altijd de medisch-ethische onderwerpen, zoals wetenschappelijk onderzoek met embryo’s en stervenshulp bij ‘voltooid leven’. Hierover praten Pechtold en Segers, onder actieve begeleiding van Zalm. De informateur doet zelf de tekstvoorstellen.

Zalm (65) is de enige hoofdrolspeler die de komende weken doorwerkt: hij gaat rekenen en voorstellen verder uitwerken. De onderhandelaars krijgen van hem absolute rust. „Ik ga ze niet lastigvallen.” De informateur verwacht dat zij over drie weken uitgerust en compromisbereid terugkeren aan tafel. „Ik hoop dat de vakantie de blik verbreedt en niet vernauwt.”