Cultuur

Interview

Interview

‘Ik ben niet anti-Spaans, maar ik voel me Catalaan’

Carles Puigdemont regiopresident van Catalonië

De Catalaanse regering wil op 1 oktober een referendum houden over afscheiding van Spanje. „Het gaat om de identiteit van de Catalanen. Die moet worden gerespecteerd.”

‘Een smerige oorlog”, zo noemt Carles Puigdemont de wijze waarop Spanje het Catalaanse nationalisme probeert te onderdrukken. „Dictator Franco is nu meer dan 42 jaar dood. Maar nog altijd zijn er geledingen binnen de Spaanse politiek die willen tornen aan de grenzen van de democratie. Ze flirten met het Franquismo. Proberen de Catalanen te onderdrukken. Alsof het om een besmettelijke ziekte gaat. Er zijn nog minder dan negentig dagen te gaan tot het referendum van 1 oktober. Dan zal het volk zijn stem laten horen.”

De regiopresident zit vol vuur. Hij ontvangt zijn Nederlandse bezoek in het paleis van de Catalaanse regering als een waar staatsman. Op het gebouw aan de Plaça Sant Jaume van Barcelona wappert nu nog de Spaanse vlag, maar als het aan de 54-jarige Catalaan ligt, is dat niet voor lang meer.

Puigdemont kent geen twijfel. En duldt die ook niet van anderen. Zo nam hij in zijn regioregering afscheid van mensen die niet onvoorwaardelijk in het referendum over afscheiding van Catalonië geloven. Een uur lang praat hij over de diversiteit van Catalonië, de opkomst van het nationalisme, de koppigheid van de Spanjaarden en de invloed van Johan Cruijff.

Puigdemont spreekt de naam ‘Johan’ met liefde en respect uit. „Hij heeft niet alleen van FC Barcelona een succesvolle club gemaakt, maar heeft ook meegewerkt aan een mentaliteitsverandering van alle Catalanen. Als hij ons één ding heeft geleerd, dan is het wel dat je nooit moet opgeven. Meer dan honderd jaar hebben we geprobeerd om als Catalanen een eigen plek binnen Spanje te krijgen waarbij onze identiteit niet ter discussie zou staan. Het is niet gelukt het land te moderniseren. We zijn nu een andere weg ingeslagen.”

Eerder schreef Koen Greven over Catalaanse politici die door de regering voor de rechter werden gedaagd vanwege hun strijd voor onafhankelijkheid: Madrid pakt Catalaanse separatisten nu juridisch aan

Niet leuk voor Spanje

De weg naar een onafhankelijk Catalonië is lang en ligt vol obstakels. Volgens de Spaanse regering is het een doodlopende weg. ‘Madrid’ hoopt dat de roep om afscheiding zal afnemen nu de economie van het land weer aantrekt. „Die houding is spelen met vuur”, stelt Puigdemont. „Het sentiment in Catalonië is veranderd. Zo’n twintig jaar geleden waren veertien van de 135 parlementsleden voor afscheiding. Nu zijn dat er 72. Misschien is dat niet leuk voor Spanje. Maar zo staan de zaken ervoor.”

Puigdemont heeft de Spaanse premier Mariano Rajoy op de man af gevraagd de problemen van Catalonië te erkennen. „Zelfs daar wil hij niet aan”, verzucht de voormalige burgemeester van Girona. „Hoe kun je dan ooit tot een oplossing komen? In Spanje leeft het idee dat de eenheid van het land iets heiligs is. De rationele blik ontbreekt totaal. Als je uit elkaar groeit, moet je net als ieder echtpaar gaan praten en een beslissing nemen. En dat doet soms pijn. Maar voor de toekomst van beiden is het beter. We willen juist een zo goed mogelijke relatie met Spanje houden.”

De president van Catalonië is er zich van bewust dat een groot deel van de 7,5 miljoen inwoners afkomstig is uit Spanje. „De diversiteit van Catalonië is onze kracht. Ongeveer 70 procent van de inwoners heeft zijn wortels buiten Catalonië liggen. Alle Catalanen spreken Spaans. Taal is geen enkel probleem. Het gaat om de identiteit van de Catalanen. Die moet worden gerespecteerd. Waarom moeten wij daar afstand van doen? Dat zullen we ook nooit van anderen verlangen. Ik ben ook helemaal niet anti-Spaans. Maar ik voel me Catalaan. Zoals een perzik een perzik is en geen abrikoos. Niet beter, slimmer of mooier, maar anders.”

Geciviliseerde strijd

De verdeeldheid over de toekomst van Catalonië is binnen de autonome regio groot. De ene helft is voor, de andere helft is tegen. „Maar dat geldt ook voor tal van andere onderwerpen”, legt Puigdemont uit. „Zo zullen sommigen niet meer bij de NAVO willen horen. Anderen willen juist wel bij de EU blijven. In een democratie kun je over alles debatteren. Rajoy vertegenwoordigt toch ook niet de stem van alle Spanjaarden? Waarom zouden we dan nu dramatisch doen over de huidige regering van Catalonië? Eén ding staat vast: een overgrote meerderheid van de Catalanen is voor een referendum.”

De datum van 1 oktober ligt al vast. Maar de kans dat binnen drie maanden daadwerkelijk een volksraadpleging met een bindende uitslag zal plaatsvinden, lijkt niet groot. De Spaanse regering heeft meerdere malen laten weten dat hoe dan ook te willen voorkomen. Tot woede van Puigdemont.

„Wij voeren een pacifistische, geciviliseerde en democratische strijd. We hebben de tijd nodig om onze burgers te overtuigen van ons plan. Maar daarbij vinden we een staat tegenover ons die in alles tegenwerkt. Die staat jaagt ons op. Die staat berecht politici. Madrid denkt de boel met de inzet van tanks en rechters op te kunnen lossen. Dat is om je te schamen.”

Er verschijnt een glinstering in zijn ogen als Puigdemont wordt gevraagd vooruit te kijken naar 2 oktober. „Na het referendum zal er een gevoel van overwinning overheersen. Het zou de eerste keer zijn dat de Catalanen zelf iets mochten zeggen over hun toekomst. Bij ‘nee’ zal ik onmiddellijk nieuwe verkiezingen uitschrijven om een andere regering de kans te geven de wil van het volk uit te voeren. Wordt het ‘ja’ dan zetten we de weg naar een onafhankelijk Catalonië snel voort.”

Heel voorzichtig wil Puigdemont wel een beeld schetsen van het Zuid-Europese land dat hij voor ogen heeft. De wijze waarop de Nederlander Jeroen Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep zuidelijke landen neerzette als landen die geld uitgeven aan „vrouwen en drank” wijst Puigdemont af. „Daarmee maak je een karikatuur van Zuid-Europa. Groteske simplificaties helpen niet. Overal gebeuren goede en slechte dingen. Catalonië is een mediterraan land. Toch voelen we ons ook verbonden met een klein land als Nederland. Van oudsher is Catalonië een handelsnatie. We willen het beste van beide combineren. Een land in Europa waar plek is voor iedereen.”