Column

Hoe mensen de moed verliezen om te lopen

Frank Visseren is hoogleraar interne geneeskunde in het UMC Utrecht, gespecialiseerd in de bloedvaten. Hij weet hoe die eruit gaan zien als mensen te weinig bewegen en te veel eten, en daar ook nog bij roken. Dikke lagen gele blubber langs de wanden van de slagaders, met harde stukjes kalk erin. Dodelijk, vroeg of laat. Voor hem een reden om tegen zijn patiënten – en ook tegen zichzelf – te blíjven zeggen dat wandelen en fietsen en regelmatig de trap nemen in plaats van de lift echt helpt. Hij weet ook hoe moeilijk het is in een wereld die meer en meer is ingericht voor vervoer per auto, en dan valt het in Nederland nóg mee. Tussen zijn huis in Utrecht-Oost en het ziekenhuis in de Uithof liggen prachtige fietspaden.

Laatst mailde Frank Visseren me een artikel uit het medische tijdschrift JAMA dat hem, zei hij, uit het hart gegrepen was. Het is van Janette Sadik-Khan, voorheen werkzaam bij het openbaar vervoer in New York en nu bij Bloomberg Associates, waar ze burgemeesters over de hele wereld adviseert hoe ze de gezondheid van hun inwoners kunnen verbeteren.

Het is niet een of ander exotisch virus dat de volksgezondheid bedreigt, schrijft ze. En ook geen ziekte die wordt overgedragen door enge beestjes in wanden of matrassen. We worden vermoord – dat woord gebruikt ze – door hoe onze steden zijn ontworpen. Met straten en wegen die elke vorm van fysieke inspanning bij voorbaat ontmoedigen. Logisch dat bijna negen van de tien Amerikanen alles met de auto doen. De enige beweging die ze krijgen zijn de paar passen van en naar de parkeerplaats. Janette Sadik-Kahn vindt het een wonder dat maar 71 procent van de Amerikanen dik of obees is.

Bijna onmogelijk is het om mensen van leefstijl laten veranderen, dat is nu wel vaak genoeg bewezen. Ze doen het alleen als het vanzelf gaat en ze er geen beslissingen over hoeven te nemen. Janette Sadik-Kahn schrijft dat het aantal fietsritten in New York verdubbelde naar 420.000 per dag toen de eerste fietspaden waren aangelegd. En door de afsluiting voor autoverkeer van Broadway ter hoogte van Times Square lopen daar nu dagelijks 480.000 mensen. Voor die tijd waren het er 350.000.

In Nederland zijn er minder dikke of obese mensen dan in Amerika en een kwart van alle verplaatsingen gaat nog altijd per fiets. Maar wel steeds vaker per elektrische fiets. En buiten de grote steden? Daar is de auto de norm aan het worden. Let maar op. Het zijn vooral de zestigplussers die nog fietsen, uit gewoonte of voor de lol. En verder de jongeren, zolang ze nog geen rijbewijs hebben. Zodra ze zeventien zijn gaan ze op rijles.