Duitse koorknapen werden aan hun haren door de klas gesleurd

Meer dan een kwart eeuw nadat duidelijk werd dat iets goed mis zat bij knapenkoor Regenburger Domspatzen, wordt de omvang van de misstanden bekend. Centraal motief bij het geweld en seksueel misbruik was de wil van de scholieren te breken, blijkt uit een onderzoeksrapport.

Foto Armin Weigel/AP

Bij een van de beroemdste knapenkoren ter wereld vond niet alleen decennialang systematische mishandeling en seksueel misbruik plaats. Het heeft meer dan een kwart eeuw geduurd voor is uitgezocht wat er bij het Duitse koor, dat zijn eigen scholen had, precies is gebeurd. Centraal motief, schrijft de opsteller van het onderzoeksrapport dat dinsdag is uitgebracht, „was de wil van de scholieren te breken, hen hun persoonlijkheid en individualiteit te ontnemen”. Op die manier wilde men totale discipline afdwingen, en daarmee muzikale topprestaties.

In de praktijk betekende dit dat koorleiders en leraren kinderen regelmatig sloegen, aan hun haren en oren door de klas sleurden en vernederden.

Het gold als een eer om deel uit te maken van de Regenburger Domspatzen, zoals het koor heet, maar communicatie met de buitenwereld werd niet op prijs gesteld. Klagen over slechte behandeling werd hard bestraft. Er heerste een klimaat van angst. Veel slachtoffers beschrijven die jaren van hun jeugd als de ergste van hun leven, als „een hel” en „een gevangenis”. Sommigen vergelijken het zelfs met een nazi-concentratiekamp.

Slachtoffer dat in de jaren vijftig op de lagere school zat:

“Ook de muzieklessen werden met geweld begeleid. Zong je niet in de juiste toonhoogte, dan kreeg je een vuist tegen je hoofd, die je nog uren later voelde.”

Moord in 1989

Een moordzaak in 1989 bracht de misstanden rond de Domspatzen voor het eerst in de openbaarheid. De moord had eigenlijk niets met het koor te maken, en ook niet met de lagere school en het gymnasiuminternaat die erbij horen. Maar de verdachte beschreef tijdens zijn proces uitvoerig het geweld dat hem daar als kind was aangedaan door priesters en leraren.

De kwestie kwam in Beieren in de pers. Andere oud-koorknapen die slachtoffers waren geweest, schreven aan de rechtbank dat ze de wantoestanden bij de Domspatzen uit eigen ervaring konden bevestigen. Maar antwoord kregen ze niet. En het schandaal leidde ook niet tot een diepgaand onderzoek. Het zou nog tot 2010 duren voor de affaire landelijk een groot schandaal werd, toen een inmiddels volwassen slachtoffer met succes de publiciteit zocht.

Huiveringwekkend

In opdracht van het bisdom Regensburg is er nu een grondig onderzoek gedaan naar de systematische mishandeling en het seksueel misbruik bij het koor en op de scholen. Een onafhankelijke advocaat heeft na twee jaar onderzoek en tientallen gesprekken met slachtoffers en daders een vernietigend rapport uitgebracht.

Vernietigend voor de geestelijken en leraren die de kinderen onder hun hoede hadden, vernietigend ook voor de leidinggevenden van school en koor – onder wie Georg Ratzinger (nu 93), de oudere broer van de voormalige paus Benedictus XVI.

Slachtoffer dat in de jaren zestig op het gymnasium zat over koorleider Ratzinger:

“De heer R. sprong woedend op, stortte zich op de betreffende koorknaap, pakte hem bij zijn haren en trok hem zo heftig heen en weer, dat hij op zijn tenen moest gaan staan om de pijn te beperken. Pas als er tranen kwamen liet hij los.”

Zelfs de ouders, van wie sommigen in de gaten hadden wat er met hun kinderen gebeurde, ontkomen niet aan kritiek.

Het rapport staat vol huiveringwekkende citaten van de slachtoffers. Tussen 1945 en begin jaren negentig, de periode waarin de wantoestanden plaatsvonden, blijken 500 kinderen bij de Domspatzen slachtoffer van lichamelijke mishandeling te zijn geweest, 67 kinderen van seksueel misbruik.

Dat is ruim twee keer zoveel als tot nog toe werd aangenomen. En onderzoeker Ulrich Weber houdt er rekening mee dat niet alle slachtoffers zich hebben gemeld, zodat de werkelijke cijfers nog hoger kunnen liggen. Alle misdrijven zijn volgens Duits recht overigens verjaard, en veel van de 49 daders die Ulrich heeft kunnen achterhalen zijn overleden.

Reputatie

De Domspatzen is een koor dat prat gaat op zijn lange, meer dan duizend jaar oude geschiedenis. De lagere school en het gymnasium bestonden om het koor van jongensstemmen te voorzien. Alles stond in het teken van de muziek en de reputatie van het koor. Het welzijn van de kinderen werd daaraan ondergeschikt gemaakt en zelfs opgeofferd, blijkt uit het rapport.

Slachtoffer dat in de jaren tachtig op de lagere school van de Domspatzen zat:

“Vergeleken met de individuele, pijnlijke en vernederende mishandelingen weegt de som van de ervaringen, en de herinnering aan twee jaar leven in permanente angst voor de volgende aanval, veel zwaarder.”

Georg Ratzinger was van 1964 tot 1994 leider van het koor en heeft eerder al toegegeven wel eens een oorvijg te hebben uitgedeeld. Maar daartoe beperkte Domkapelmeister R., zoals hij in het rapport wordt aangeduid, zich niet. Sommige leerlingen herinneren zich hem met respect, maar veel anderen huiveren nog van zijn driftbuien en zijn harde klappen. Verweten wordt hem ook dat hij niet ingreep als collega’s kinderen mishandelden of hen de haren uit het hoofd trokken, maar liever wegkeek.

Twee jaar geleden nog noemde Ratzinger het „waanzin” om nader onderzoek naar het schandaal in te stellen. Er zijn geen bewijzen dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan seksueel misbruik, of op de hoogte was dat dit plaatsvond.